काळजाचो भूगोल

 

काळजाचो भूगोल
लेखक: जॉन आगियार
कुटुंबाची काणी केन्नाच एका सरळ वळींत आसना; ती स्थलांतराची, धर्मीक विधींची आनी अकल्पित भेटींची एक सोबीत नक्षी आसता. म्हजो स्वताचा कौटुंबिक नकाशो पुराय गोंयाक कंवटाळटा—दक्षिणेतल्या दाट रानां सावन ते उत्तरेतल्या ऐतिहासिक न्हंयच्या देगणां मेरेन. आयज जरी हांव 'रेईस मागूस' किल्ल्याच्या सावळेंत, वेरे वाठारांत रावता आसलो, तरी म्हजी वळख फोंड्याच्या आध्यात्मिक मातयेन, सांगेंच्या घट्ट मुळांनी आनी म्हापशाच्या वेपारी वारशान विणिल्ली आसा.

म्हजी आवयली वंशावळ सांगेंच्या राव वालावलीकर घराण्या पसून सुरू जाता. हें नांव गोंयच्या अंतर्भागातल्या अस्सल मातये कडेन जोडिल्लें आसा. काळा प्रमाण ह्या कुटुंबाचो प्रवास कपिलेश्वरीच्या पवित्र वाठारा वटेन वळ्ळो. थंयच्या देवळांच्या शांत सावळेंत म्हजे आवयन तिच्या बापाय वांगडा आयुष्यातलो एक म्हत्वाचो काळ सारलो. कपिलेश्वरीच्या वाऱ्यांत लेगीत पुर्विल्लेपण आनी भक्तीचो गंध भरला. याच आध्यात्मिक भूयंत नशिबाचे गूण जुळून आयले आनी आवयची वळख म्हजे बापूय दियोग आगियार हांचे कडेन जाली. हो मेळ म्हळ्यार दोन वेगळ्या संवसारांचो एक दुर्मिळ आनी मोलाचो संगम आशिल्लो.

आवयची सुरुवातीचीं वर्सां जरी वालावलीकर परंपरेंत गेलीं, तरी तिच्यो यादो चड करून उत्तरे कडेन, तिच्या आवयच्या माहेरा वटेन वळटात—म्हापशाच्या 'तार' वाठारांतल्या भोबे घराण्या वटेन. त्या काळांत 'स्मार्त' आनी 'वैष्णव' पंथीयांत लग्न जावप सामान्य नाशिल्लें; कितलेशेच फावटी ताका विरोध जातालो. म्हजे आजो आनी आजी—गोपाळ राव वालावलीकर आनी सावित्री (आनंदी) भोबे—हांचें लग्न म्हळ्यार खोल रुजिल्ल्या जातीय सीमा हुंपून बांदिल्लो एक पूल आशिल्लो. जरी म्हाका तांकां मेळपाचें भाग्य मेळ्ळें ना, तरी पुर्वजांच्या काणयां वरवीं ते म्हज्या मनांत जिवंत आसात.

म्हजी आवय मोतूबाय राव वालावलीकार (शालीनी आगियार/शालिताई ) ल्हान आसतना म्हापशेंच्या मिलाग्रीस चर्चच्या आंगणांत खेळून व्हड जाली. तिचें संवर्धन एका बहुविध संस्कृतायेंत जाल्लें. देखूनच, आमी व्हड जाताना आवयन सांगिल्ल्यो पुराणांतल्यो पुर्विल्ल्यो कथा आनी बायबलांतल्यो नैतिक बोधकथा एकमेकांत मिसळिल्ल्यो आसताल्यो.
एक याद आवय सांगताली—स्वामी इंदिराकांत जेन्ना भोबे घरांत येताले, तेन्ना घराचें रूप देवळा वरीच जातालें. 'मुद्रा धारण' विधीच्या वेळार एक ल्हान चली म्हणून ती वळींत उभी रावली. स्वामीजींनी तिची वंशावळ वळखून अजापान म्हजे आजीक विचारलें, "वालावलीकरांची चली मुद्रा घेवपाक कशी आयली?" ही गजाल त्या काळांतल्या गुंतागुंतीच्या सामाजीक रचनेचो एक निरागस भाग आसा.

आयज वेरेच्या पंचायत वाठारांत रावताना म्हाका जाणवता की हांव एका खाशेल्या उंचायेचेर आसां. म्हज्या दक्षिणेक सांगे-फोंड्याचो संगम आसा, तर उत्तरेक म्हापशाचें तें पुर्वजांचें आंगण.
कौटुंबिक परंपरे प्रमाण म्हजें स्वताचें आयुष्यय मेळपाचो एक मार्ग थारला. म्हाका पणजेच्या सविता आगियार हांच्या रूपान हिंदू जोडीदार मेळ्ळी. आमचीं भुरगीं—अंजली (अभियंता) आनी नवदीप (वकील)—हिंदू परंपरेंत वाडलीं. म्हज्या पुतान सितम (नव्या) नाईक हिचे कडेन लग्न करून हो वारसो फुडें नेला आनी आतां म्हजो नातू निवान हाच्या रूपान फुडली पिळगी आकाराक येता.

नदयेच्या देगेर रावताना म्हाका जाणवता की आमी सगळे आमच्या पूर्वजांच्या प्रवासांची बेरीज आसात. वालावलीकर आनी भोबे घराण्यांनी पाळिल्ले विधी म्हज्या आयच्या आयुष्याचो पायो आसात. वेरेच्या उंचाये वेल्यान फाटल्यान वळून पळयताना म्हाका पुर्वजांनी तुडयल्ल्यो त्यो वाकड्या-तिकड्या वाटी दिसतात—अशो वाटी ज्यो देवळाच्या दाराचेर आनी चर्चच्या चौकांत एकमेकांक मेळ्ळ्यो, जेणें करून तांच्यो काणयो म्हज्या माध्यमांतल्यान फुडल्या पिळग्यां मेरेन व्हांवत उरच्यो.