The Queen of the Mountains: A Journey of History and Romance

 

The Queen of the Mountains: A Journey of History and Romance

By John Aguiar

In November 1988, while serving with the former Union Minister Mr. Eduardo Faleiro, I was experiencing a new chapter of my own life. I had just married and brought my bride, Savita, from the warm coast of Goa to the bustling heart of Delhi.

To celebrate, we headed North to Shimla. Our journey began on a bus from the Inter-State Bus Terminus (ISBT) in Delhi. It was a grueling trip; the roads were like snakes, coiling upward with steep slopes that left Savita feeling quite unwell. After four days in the mountain air, we decided there had to be a better way back. We chose the Shimla-Kalka mini train—and that is where the real magic began.

The Mystery of the 103 Tunnels
As we rattled along, marveling at how the train punched through the mountains, we couldn't help but wonder: How was this route even invented? How did they manage to carve a path through such impossible terrain?

The answer lies in a blend of British engineering and local legend. According to the history of the line:

The Engineering Feat: Opened in 1903, the track climbs from Kalka (2,100 ft) to Shimla (7,000 ft). It features a staggering 869 bridges and 919 curves.
The Tunnels: You likely remember the rhythmic "whoosh" of the air as you entered the tunnels. Originally, there were 103 tunnels (though today 102 remain). The longest is the Barog Tunnel, which stretches over 1.1 kilometers!

The Legend of Bhalku: While British engineers led the project, they were famously stuck until a local man named Bhalku stepped in. He didn’t use maps or compasses; he walked the mountains with a stick, tapping the ground and listening. The engineers followed him, and his "intuition" mapped the very route you traveled on.

A Journey to Remember
For a Goan couple used to the sea, the Shimla-Kalka line was a revelation. It turned a difficult journey into "fun," offering a slow-motion view of the Himalayas that no bus could ever match. Today, the "Himalayan Queen" remains a testament to that history—and for many, like you, it remains a cherished memory of a honeymoon spent in the clouds.

The British government eventually recognized Bhalku’s contribution and honored him with medals and awards. Local legend says that toward the end of his life, Bhalku went on a pilgrimage and never returned.
Today, the train running on this line is famously known as the "Himalayan Queen." Like a serpent, it winds through the mountains of Himachal. It is said that the mysterious spirit of Bhalku still protects the Shimla-Kalka route.In 2008, UNESCO recognized the Kalka-Shimla Railway as a World Heritage Site.

Even years after my visit to Himachal, the memories of this journey remain fresh. Among all the memories, the most prominent is that of the "Toy Train" of Shimla.


डोंगरांची राणी: इतिहास आणि रोमान्सचा एक प्रवास
लेखक: जॉन आगियार
नोव्हेंबर १९८८ मध्ये, माजी केंद्रीय मंत्री श्री. एडुआर्डो फालेरो यांच्याकडे कार्यरत असताना, मी माझ्या आयुष्यातील एका नवीन अध्यायाचा अनुभव घेत होतो. माझे नुकतेच लग्न झाले होते आणि मी माझी पत्नी सविता हिला गोव्याच्या उबदार किनारपट्टीवरून दिल्लीच्या गजबजलेल्या वातावरणात आणले होते.
या आनंदाचा सोहळा साजरा करण्यासाठी आम्ही उत्तरेकडे सिमल्याला गेलो. आमचा प्रवास दिल्लीतील आंतरराज्य बस टर्मिनस (ISBT) वरून बसने सुरू झाला. तो एक अत्यंत थकवणारा प्रवास होता; रस्ते सापासारखे वळणावळणाचे होते आणि तीव्र उतारांमुळे सविताची तब्येत बिघडली. डोंगराळ हवेत चार दिवस घालवल्यानंतर, आम्ही ठरवले की परतण्यासाठी यापेक्षा काहीतरी चांगला मार्ग शोधला पाहिजे. आम्ही सिमला-कालका मिनी ट्रेन निवडली—आणि तिथूनच खऱ्या जादूला सुरुवात झाली.
१०३ बोगद्यांचे रहस्य
ट्रेन डोंगरांना छेदत पुढे जात असताना आम्ही थक्क झालो होतो. हा मार्ग नक्की शोधला तरी कसा? इतक्या कठीण भूप्रदेशातून रस्ता काढणे त्यांना कसे जमले? याचे उत्तर ब्रिटीश अभियांत्रिकी आणि स्थानिक दंतकथा यांच्या मिश्रणात दडलेले आहे. या रेल्वे मार्गाच्या इतिहासानुसार:
अभियांत्रिकीचा चमत्कार: १९०३ मध्ये सुरू झालेला हा मार्ग कालका (२,१०० फूट) पासून सिमला (७,००० फूट) पर्यंत चढतो. यात तब्बल ८६९ पूल आणि ९१९ वळणे आहेत.
बोगदे: बोगद्यात प्रवेश करताना हवेचा तो 'शूssss' असा आवाज तुम्हाला नक्कीच आठवत असेल. मूळतः येथे १०३ बोगदे होते (आज १०२ अस्तित्वात आहेत). यातील सर्वात लांब 'बडोग बोगदा' आहे, जो १.१ किलोमीटरपेक्षा जास्त लांब आहे!
भाल्कुची दंतकथा: जरी ब्रिटीश अभियंते या प्रकल्पाचे नेतृत्व करत होते, तरीही एका वळणावर ते अडकले होते. तेव्हा भाल्कु नावाचा एक स्थानिक माणूस मदतीला धावून आला. त्याने कोणतेही नकाशे किंवा होकायंत्र वापरले नाही; तो हातात एक काठी घेऊन डोंगर पालथे घालायचा, जमिनीवर काठी आपटून आवाज ऐकायचा. अभियंते त्याच्या मागे चालायचे आणि त्याच्या 'अंतर्ज्ञानाने' तुम्ही प्रवास केलेल्या या मार्गाचा नकाशा तयार झाला.
एक अविस्मरणीय प्रवास
समुद्राची सवय असलेल्या आम्हा गोव्याच्या जोडप्यासाठी सिमला-कालका लाईन म्हणजे एक नवा साक्षात्कार होता. या ट्रेनने एका कठीण प्रवासाचे रूपांतर एका "मजेत" केले. हिमालयाचे जे संथ आणि विलोभनीय दर्शन या ट्रेनने घडवले, ते कोणतीही बस कधीच घडवू शकली नसती. आज ही 'हिमालयन क्वीन' त्या इतिहासाची साक्ष देत उभी आहे—आणि तुमच्यासारख्या अनेकांसाठी, ढगांच्या कुशीत घालवलेल्या हनिमूनची ही एक अनमोल आठवण आहे.
ब्रिटीश सरकारने अखेर भाल्कुच्या योगदानाचा स्वीकार केला आणि पदके व पुरस्कार देऊन त्यांचा गौरव केला. स्थानिक दंतकथा सांगते की, आयुष्याच्या उत्तरार्धात भाल्कु तीर्थयात्रेला गेले आणि कधीच परतले नाहीत.
आज या मार्गावर धावणारी ट्रेन 'हिमालयन क्वीन' म्हणून प्रसिद्ध आहे. एखाद्या नागिणीसारखी ती हिमाचलच्या डोंगररांगांमधून वळणे घेत धावते. असे म्हटले जाते की, भाल्कुचा गूढ आत्मा आजही सिमला-कालका मार्गाचे रक्षण करतो. २००८ मध्ये, युनेस्कोने (UNESCO) कालका-सिमला रेल्वेला 'जागतिक वारसा स्थळ' म्हणून मान्यता दिली.
हिमाचलच्या भेटीला अनेक वर्षे उलटून गेल्यानंतरही या प्रवासाच्या आठवणी अजूनही ताज्या आहेत. या सर्व आठवणींमध्ये सर्वात ठळक आठवण आहे ती म्हणजे सिमल्याची ही 'टॉय ट्रेन'.




दोंगरांची राणी: इतिहास आनी रोमान्साचो एक प्रवास

जॉन आगियार

नोव्हेंबर १९८८ मदल्या काळांत, जेन्ना हांव आदले केंद्रीय मंत्री श्री. एडुआर्दो फालेरो हांचे कडे काम करतालो, तेन्ना हांव म्हज्या आयुष्यांतल्या एका नव्या अध्यायाचो अणभव घेतालो. म्हजें न्हवच लग्न जाल्लें आनी हांव म्हजे अस्तुरीक, सवितेक गोयच्या उबदार दर्यादेगे वयल्यान दिल्लीच्या गडबडीच्या वातावरणांत घेवन आयिल्लो.

हो उमेदीचो सोहोळो साजरो करपा खातीर आमी उत्तरेकडल्या सिमल्याक गेले. आमचो प्रवास दिल्लींतल्या आंतरराज्य बस टर्मिनस (ISBT) सावन बसीन सुरू जालो. तो सामको थकवणचो प्रवास आशिल्लो; रस्ते सोरपा वरी वळणावळणाचे आशिल्ले आनी खर उतारां मुकलात सविताची प्रकृती इल्ली बिघडली.

दोंगुल्ल्यांच्या हवेत चार दीस सारल्या उपरांत, परतून येवपा खातीर हाचे परस खंयचो तरी बरो मार्ग सोदपाचें आम्ही थारायलें. आम्ही सिमला-कालका मिनी ट्रेन निवडली—आनी थंय सावनूच खऱ्या जादूची सुरवात जाली.

१०३ बोगद्यांचें रहस्य
ट्रेन दोंगुल्ल्यांक फातरायत फुडें वतना आम्ही थक्क जाल्ले. हो मार्ग नक्की सोदलो तरी कसो? इतल्या कठीण वाठारांतल्यान रस्तो काडप तांकां कशें जमलें? हाची जाप ब्रिटीश अभियांत्रिकी आनी थळाव्यो लोककथा हांच्या मिश्रणांत लिपिल्ली आसा. ह्या रेल्वे मार्गाच्या इतिहासा प्रमाण:
अभियांत्रिकीचो चमत्कार: १९०३ त सुरू जाल्लो हो मार्ग कालका (२,१०० फूट) सावन सिमला (७,००० फूट) मेरेन चडटा. हातूंत ८६९ पूल आनी ९१९ वळणां आसात.
बोगदे: बोगद्यांत भितर सरतना हवेचो तो 'शूssss' असो आवाज तुकां नक्कीच याद आसतलो. मुळांत हांगा १०३ बोगदे आशिल्ले (आयज १०२ अस्तित्वांत आसात). हातूंतलो सगळ्यांत लांब 'बडोग बोगदो' आसा, जो १.१ किलोमीटर परस चड लांब आसा!
भाल्कुची दंतकथा: जरी ब्रिटीश अभियंते ह्या प्रकल्पाचें फुडारपण करताले, तरी एका वळणार ते आडखळ्ळे. तेन्ना भाल्कु नांवाचो एक थळावो मनीस मजतीक धांवून आयलो. ताणें कोणतेच नकाशे वा होकायंत्र वापरलें ना; तो हातांत एक कडी (काठी) घेवन दोंगर पालथे घालतालो, जमनीर कडी आपटून आवाज आयकतालो. अभियंते ताच्या फाटल्यान चल्ताले आनी ताच्या 'अंतर्ज्ञानान' तुमी प्रवास केल्ल्या ह्या मार्गाचो नकाशा तयार जालो.
एक विसरू नजो असो प्रवास
दर्याची संवय आशिल्ल्या आमकां गोयच्या जोडप्या खातीर सिमला-कालका लायन म्हळ्यार एक नवो साक्षात्कार आशिल्लो. ह्या ट्रेनीन एका कठीण प्रवासाचें रूपांतर एका "मजेत" केलें. हिमालयाचें जें संथ आनी ओडलायणे दर्शन ह्या ट्रेनीन घडयलें, तें कोणतीच बस कंदिच घडोवंक शकली नासती. आयज ही 'हिमालयन क्वीन' त्या इतिहासाची साक्ष दिता—आनी तुमच्या सारख्या जायत्या जाणां खातीर, कुपांच्या कुशींत सारिल्ल्या हनिमूनची ही एक मोलादीक याद आसा.

ब्रिटीश सरकारान निमणे भाल्कुच्या योगदानाचो स्वीकार केलो आनी पदकां तशेंच पुरस्कार दिवन ताचो गौरव केलो. थळावी दंतकथा सांगता की, आयुष्याच्या निमण्या काळांत भाल्कु तीर्थयात्रेक गेलो आनी परतून केन्नाच आयलो ना.

आयज ह्या मार्गार धांवपी ट्रेन 'हिमालयन क्वीन' म्हणून फामाद आसा. एका नागिणी वरी ती हिमाचलच्या दोंगरपट्ट्यांतल्यान वळणां घेत धांवता. अशें म्हण्टात की, भाल्कुचो गूढ आत्मो आयज लेगीत सिमला-कालका मार्गाचें रक्षण करता.

२००८ वर्सा, युनेस्कोन (UNESCO) कालका-सिमला रेल्वेक 'जागतिक वारसा स्थळ' (World Heritage Site) म्हणून मान्यताय दिली.

हिमाचलच्या भेटीक जायतीं वर्सां सारल्या उपरांत लेगीत ह्या प्रवासाच्यो यादी अजून ताज्यो आसात. ह्या सगळ्या यादींमदीं सगळ्यांत ठळक याद आसा ती म्हळ्यार सिमल्याची ही 'टॉय ट्रेन'.

A Journey Through the Lens

 

A Journey Through the Lens

By John Aguiar

The journey of a thousand photographs began for me with a single birthday gift from my father: an Agfa Click III. Even now, the mere thought of it sends a wave of nostalgia crashing over me. To find that camera today, tucked away in the dusty recesses of our ancestral home, is to rediscover a relic of a bygone era—a silent storyteller that has been my constant companion since the halcyon days of school.
As a child, the excitement of holding it lovingly in my hands was unmatched. It wasn’t just a gadget; it was a gateway to seeing the world differently.

The Era of 12 Exposures

In those days, photography was an exercise in patience and precision. Armed with Agfa and Indu 120 black-and-white rolls, I would roam the fields behind my house. Every click was deliberate. With only 12 exposures per roll, you couldn't afford to waste a single frame.

My early subjects were the constants of my life—my dogs and my family. However, the hobby was an expensive affair. Once the roll was finished, it meant a trip to the studio for developing and printing, a process that felt like waiting for a slow-moving miracle.

Mastering the Darkroom

My curiosity eventually led me to the heart of the craft: the darkroom. Under the guidance of Pradip Verekar, owner of the Konark Photo Studio in Ponda, the "magic" of photography became a science. Learning the base of photography—understanding how light hits the negative and how chemicals bring an image to life—changed everything.

Witness to History: May 30, 1987

This foundation served me well when I transitioned into the high-stakes world of journalism at The Herald. Armed with professional Nikon and Pentax gear, I covered events across the length and breadth of Goa.
The crown jewel of my career remains a single, historic day: the inauguration of Goa as the 25th State of India.

Standing on the front lines as a press Reporter cum photographer, I captured then-Prime Minister Rajiv Gandhi as he marked this new chapter for our land. To see the excitement of a new state through the viewfinder was a heavy responsibility and a profound honor. Those images remain my most cherished, serving as a permanent record of Goa’s identity.

A Lasting Legacy

My colleagues at the paper frequently recognized this eye for detail, often requesting me to click the photographs for their own stories. Photography has a way of weaving itself into the DNA of a family; seeing my son, Navdeep, develop his own interest in the craft is perhaps the most rewarding chapter of this story.

The technology has shifted from the 12-exposure rolls of my youth to the digital immediacy of today, but the core remains: the desire to freeze a moment—whether a family dog or a Prime Minister—forever in time.


लेन्सच्या नजरेतून एक प्रवास

जॉन आगियार

माझा हजारो छायाचित्रांचा हा प्रवास एका साध्या वाढदिवसाच्या भेटीने सुरू झाला, जी मला माझ्या वडिलांनी दिली होती: अॅग्फा क्लिक III (Agfa Click III). आजही त्या कॅमेऱ्याचा विचार केला की आठवणींची एक मोठी लाट मनावर दाटून येते. आज आमच्या वडिलोपार्जित घराच्या धूळखात पडलेल्या कोपऱ्यात तो कॅमेरा शोधणे म्हणजे एका जुन्या युगातील अवशेषाचा पुन्हा शोध घेण्यासारखे आहे—हा एक असा मूक कथाकार आहे जो माझ्या शालेय दिवसांपासून माझा सततचा सोबती राहिला आहे.

लहानपणी तो कॅमेरा प्रेमाने हातात धरण्याचा उत्साह काही औरच होता. ते माझ्यासाठी केवळ एक उपकरण नव्हते; तर जगाकडे पाहण्याचा एक वेगळा दृष्टिकोन देणारे ते एक प्रवेशद्वार होते.

१२ एक्सपोजरचे युग

त्या काळात फोटोग्राफी म्हणजे संयम आणि अचूकतेचा सराव असे. अॅग्फा आणि इंडू १२० च्या कृष्णधवल (B&W) रोल्सनी सज्ज होऊन मी माझ्या घरामागच्या शेतात फिरत असे. प्रत्येक 'क्लिक' विचारपूर्वक केला जाई. एका रोलमध्ये फक्त १२ एक्सपोजर (फोटो) असल्याने, एकही फ्रेम वाया घालवणे परवडणारे नसे.
माझे सुरुवातीचे विषय म्हणजे माझ्या आयुष्यातील अविभाज्य घटक होते—माझी कुत्री आणि माझे कुटुंब. मात्र, हा छंद त्याकाळी बराच महागडा होता. एकदा का रोल संपला की, तो डेव्हलपिंग आणि प्रिंटिंगसाठी स्टुडिओमध्ये न्यावा लागे. ती प्रतीक्षा एखाद्या संथ गतीने घडणाऱ्या चमत्काराची वाट पाहण्यासारखी असे.

डार्क-रूममधील कौशल्य

माझ्या जिज्ञासेमुळे अखेर मी या कलेच्या गाभ्यापर्यंत पोहोचलो: डार्क-रूम (Darkroom). फोंडा येथील 'कोणार्क फोटो स्टुडिओ'चे मालक प्रदीप वेरेकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली फोटोग्राफीची ही 'जादू' माझ्यासाठी एक विज्ञान बनली. फोटोग्राफीचा पाया समजून घेणे—म्हणजेच प्रकाश निगेटिव्हवर कसा पडतो आणि रसायने प्रतिमेला जिवंत कशी करतात हे शिकल्याने माझा दृष्टिकोन पूर्णपणे बदलला.

इतिहासाचा साक्षीदार: ३० मे, १९८७

हा भक्कम पाया मला तेव्हा कामी आला जेव्हा मी 'द हेराल्ड' मध्ये पत्रकारितेच्या आव्हानात्मक जगात पाऊल ठेवले. व्यावसायिक निकॉन (Nikon) आणि पेंटॅक्स (Pentax) कॅमेऱ्यांसह मी गोव्याच्या कानाकोपऱ्यातील घटना कव्हर केल्या.

माझ्या कारकिर्दीतील सुवर्णक्षण म्हणजे तो ऐतिहासिक दिवस: गोव्याचा भारताचे २५ वे राज्य म्हणून झालेला राज्याभिषेक (उद्घाटन).
एक प्रेस रिपोर्टर आणि फोटोग्राफर म्हणून आघाडीवर उभे राहून, मी तत्कालीन पंतप्रधान राजीव गांधी यांना गोव्याच्या या नवीन अध्यायाची सुरुवात करताना कॅमेऱ्यात टिपले. एका नवीन राज्याचा उत्साह व्ह्यूफाइंडरमधून पाहणे ही एक मोठी जबाबदारी आणि सन्मान होता. ते फोटो आजही माझ्यासाठी अनमोल आहेत, जे गोव्याच्या अस्मितेचा एक कायमस्वरूपी दस्तऐवज आहेत.

एक चिरंतन वारसा

वृत्तपत्रातील माझे सहकारी अनेकदा माझ्या या कौशल्याची दखल घेत आणि स्वतःच्या बातम्यांसाठी मला फोटो काढण्याची विनंती करत. फोटोग्राफी ही अशी कला आहे जी एखाद्या कुटुंबाच्या रक्तामध्येच भिनते; माझा मुलगा नवदीप यालाही या कलेत रस घेताना पाहणे हा कदाचित या कथेतील सर्वात समाधानकारक टप्पा आहे.
माझ्या तारुण्यातील १२ एक्सपोजरच्या रोलपासून ते आजच्या डिजिटल तात्काळतेपर्यंत तंत्रज्ञान बदलले आहे, पण मूळ उद्देश तोच आहे: मग ते कुटुंबातील पाळीव कुत्रे असो किंवा देशाचे पंतप्रधान—प्रत्येक क्षण काळाच्या पडद्यावर कायमचा गोठवून ठेवण्याची ओढ.


लेन्सीच्या नदरेतल्यान एक प्रवास

जॉन आगियार

मजो हो हाजोरांनी फोटोंचो प्रवास एका साद्या वाडदिसाच्या भेटीतल्यान सुरू जालो, जी म्हाका म्हज्या बापान दिली: अॅग्फा क्लिक III (Agfa Click III). आयज लेगीत त्या कॅमेऱ्याचो विचार केलो जाल्यार यादिंचो एक व्हडलो ल्हार मनाचेर येवन बसता. आयज आमच्या पुर्वजांच्या घराच्या धुल्ल खात पडिल्ल्या एका कोपऱ्यांत तो कॅमेरा सोदप म्हळ्यार एका पोरण्या युगांतल्या अवशेशाचो परतून सोद घेवपा सारके आसा—हो एक असो मौन कथाकार आसा जो म्हज्या शालेय दिसां सावन म्हजो सततचो सांगाती राबला.

भुरगेपणांत तो कॅमेरा मोगान हातांत धरपाचो उमेद काहीं वेगळीच आशिल्ली. तें म्हजे खातीर फकत एक साधन नाशिल्लें; तर जगा कडेन पळोवपाचो एक वेगळो दृष्टिकोन दिवपी तें एक प्रवेशद्वार आशिल्लें.

१२ एक्सपोजरचें युग

त्या काळांत फोटोग्राफी म्हळ्यार सोशिकता आनी अचूकतेचो सराव आशिल्लो. अॅग्फा आनी इंडू १२० च्या धव्या-काळ्या (B&W) रोल्सनी सज्ज जावन हांव म्हज्या घरा फाटल्या शेतांत भोंवतालो. दरेक 'क्लिक' विचार करूनच केलो जातालो. एका रोलांत फकत १२ एक्सपोजर (फोटो) आशिल्ल्यान, एकूय फ्रेम फुकट घालोवप परवडनासले.
म्हजे सुरवातीचे विशय म्हळ्यार म्हज्या आयुष्यातले अविभाज्य वांटो आशिल्ले—म्हजीं सुणीं आनी म्हजें कुटुंब. पूण, हो छंद त्या काळांत बरोच मारोग आशिल्लो. एकदां का रोल सोंपलो की, तो डेव्हलपिंग आनी प्रिंटिंगा खातीर स्टुडिओंत व्हरचो पडटालो. ती प्रतीक्षा कसल्या तरी संथ गतीन घडपी चमत्काराची वाट पळोवपा सारकी आसताली.

डार्क-रूम मदलें कसब

म्हज्या जिज्ञासेक लागून अखेर हांव ह्या कलेच्या मुळा कडेन पावलों: डार्क-रूम (Darkroom). फोंडा हांगाच्या 'कोणार्क फोटो स्टुडिओ'चे धनी प्रदीप वेरेकर हांच्या मार्गदर्शना खाला फोटोग्राफीची ही 'जादू' म्हजे खातीर एक विज्ञान जाली. फोटोग्राफीचो पांय समजून घेवप—म्हळ्यारच उजवाड निगेटिव्हाचेर कसो पडटा आनी रसायनां प्रतिमेक जिवंत कशीं करतात हें शिकिल्ल्यान म्हजो दृष्टिकोन पुरायपणान बदलून गेलो.

इतिहासाचो साक्षीदार: ३० मे, १९८७

हो घट्ट पांय म्हाका तेन्ना कामाक आयलो जेन्ना हांवें 'द हेराल्ड' मदल्या पत्रकारितेच्या आव्हानात्मक जगांत पावल दवरलें. प्रोफेशनल निकॉन (Nikon) आनी पेंटॅक्स (Pentax) कॅमेऱ्यां सयत हांवें गोयच्या कोनाकोन्यांतल्यो घडणुको कव्हर केल्यो.

म्हज्या करिअरांतलो सुवर्णक्षण म्हळ्यार तो ऐतिहासिक दीस: गोयचो भारताचें २५ वें राज्य म्हणून जाल्लो राज्याभिशेक (उद्घाटन).
एक प्रेस रिपोर्टर आनी फोटोग्राफर म्हणून मुखार रावन, हांवें तेन्नाचे प्रधानमंत्री राजीव गांधी हांकां गोयच्या ह्या नव्या अध्यायाची सुरवात करतना कॅमेऱ्यांत टिपलें. एका नव्या राज्याची उमेद व्ह्यूफाइंडर मल्यान पळोवप ही एक व्हडली जबाबदारी आनी सन्मान आशिल्लो. ते फोटो आयज लेगीत म्हजे खातीर अनमोल आसात, जे गोयच्या अस्मितेचो एक कायमचो दस्तऐवज आसात.

एक चिरंतन दायज

दिसाळ्यांतले म्हजे वांगडी चड करून म्हज्या ह्या कसबिकेची दखल घेताले आनी स्वताच्या खबरां खातीर म्हाका फोटो काडपाची विनंती करताले. फोटोग्राफी ही अशी एक कला आसा जी एका कुटुंबाच्या रगतांतच भिनता; म्हजो पूत नवदीप हाका लेगीत ह्या कलेंत रस घेताना पळोवप हो कदाचित ह्या कथेंतलो सगळ्यांत समाधानकारक टप्पो आसा.

म्हज्या तरणाटेपणांतल्या १२ एक्सपोजरच्या रोला पासून ते आयजच्या डिजिटल काळांतल्या बेगोबेग मेळपी फोटों पर्यंत तंत्रज्ञान बदललां, पूण मूळ उद्देश तोच आसा: मग तें कुटुंबांतलीं पाळीव सुणीं आसूं वा देशाचे प्रधानमंत्री—प्रत्येक गूण काळाच्या पडद्याचेर कायमचो गोठवून दवरपाची ओढ.

Guardian in a Golden Collar

Guardian in a Golden Collar

By John Aguiar

They say a dog is a man’s best friend, but for those who knew Mecco, he was much more—he was a silent protector with a human heart. Brought home as a puppy by my father, Mecco and I shared a bond that was immediate and profound. As he grew from a playful, naughty pup into a loyal companion, it became clear he possessed an uncanny emotional intelligence. He didn’t just wag his tail; he read faces, understood human emotions, and navigated our world with a wisdom that felt almost human.

Mecco’s loyalty wasn't just shown through play; it was proven through courage. He was our family's guardian on more than one occasion:

The Rabid Dog: When a stray, rabid dog entered our compound while I was outside, Mecco appeared from nowhere, risking his life to drive the threat away and keep me safe.

The Russell’s Viper: One afternoon, my mother was walking behind the house, unaware that a deadly Russell’s Viper lay in her path. Mecco sensed the danger before she saw it. He grabbed her saree in his teeth and pulled her back with a strength born of pure instinct, saving her from a fatal strike.

During those years, the Ponda municipality was strict about stray dog control, and pet owners were required to license their companions. We proudly got Mecco his license, hanging the brass tag from his collar. He seemed to sense the importance of it, wearing the tag like a piece of fine jewelry—an ornament that signaled he belonged to us.

Every day followed a rhythm. When I left for school, Mecco would retreat to a corner, his sadness evident. But he had an internal clock that never failed. He knew exactly when the famous

  Rajanikant bus would be round the corner. Like clockwork, he would wait in the steps. The moment I alighted, he would burst into a frantic, joyful dance—running into the house and back out again, jumping on me in celebration of my return.

The ritual ended on a day that remains etched in my memory. I stepped off the bus, but the stairs were empty. There was no bark, no frantic running, and no joyous greeting. Inside, I found the unthinkable: Mecco lying in a pool of blood, surrounded by my grieving family.
He had stepped outside for a moment, and despite the license clearly visible around his neck—the very "ornament" meant to protect him—a municipality shooter had taken his life. The pain was so raw that my father, fueled by grief and rage, almost took justice into his own hands.

Though decades have passed, Mecco’s memory has not faded. He was a hero who saved my mother and me, a friend who waited for every bus, and a soul who loved us unconditionally. Even today, the thought of him brings a tear to my eye—a small tribute to the dog who was far more human than the world that took him away.

सोन्याच्या पट्ट्यातला तो आमचा रक्षक

​लेखक: जॉन आगियार

​असं म्हणतात की कुत्रा माणसाचा सर्वात चांगला मित्र असतो, पण ज्यांनी 'मेक्को'ला पाहिलं होतं त्यांच्यासाठी तो फक्त एक प्राणी नव्हता—तो एक मानवी हृदय लाभलेला आमचा मूक रक्षक होता. माझे वडील त्याला लहान असताना घरी घेऊन आले आणि पहिल्या दिवसापासूनच माझं आणि त्याचं एक अतूट नातं तयार झालं. बागडणाऱ्या खोडकर पिल्लापासून एका निष्ठावान सोबत्यापर्यंतचा त्याचा प्रवास थक्क करणारा होता. त्याच्याकडे एक अजब भावनिक समज होती. तो फक्त शेपटी हलवायचा नाही, तर तो आमचे चेहरे वाचायचा, आमची सुख-दुःखं समजून घ्यायचा. त्याच्या वागण्यात माणसांनाही लाजवेल असं शहाणपण होतं.

​मेक्कोची निष्ठा फक्त खेळण्यापुरती मर्यादित नव्हती, तर ती वेळोवेळी त्याच्या शौर्यातून सिद्ध झाली होती. तो एकापेक्षा जास्त वेळा आमच्या कुटुंबाचा 'कवच' बनून उभा राहिला:

• ​पिसाळलेला कुत्रा: एकदा मी अंगणात असताना एक पिसाळलेला मोकाट कुत्रा आत घुसला. कुठून तरी मेक्को धावून आला आणि स्वतःचा जीव धोक्यात घालून त्याने त्या कुत्र्याला पिटाळून लावलं आणि मला सुरक्षित ठेवलं.
• ​घोणस साप (Russell’s Viper): एका दुपारी माझी आई घरामागच्या बाजूला चालत होती. तिला अजिबात कल्पना नव्हती की तिच्या वाटेत एक अत्यंत विषारी घोणस साप बसला आहे. आईला तो दिसण्याआधीच मेक्कोला धोक्याची चाहूल लागली. त्याने चपळाईने आईच्या साडीचा पदर दातांनी पकडला आणि पूर्ण ताकदीनिशी तिला मागे खेचलं. त्याच्या त्या उपजत बुद्धीमुळे आई त्या जीवघेण्या दंशातून वाचली.

​त्या काळात फोंडा नगरपालिकेकडून मोकाट कुत्र्यांवर कडक नियंत्रण ठेवलं जायचं. पाळीव कुत्र्यांचा परवाना घेणं बंधनकारक होतं. आम्ही अभिमानाने मेक्कोचा परवाना काढला आणि तो पितळी बिल्ला त्याच्या गळ्यातल्या पट्ट्यात अडकवला. त्यालाही त्याचं महत्त्व समजलं असावं, कारण तो बिल्ला तो एखाद्या दागिन्यासारखा मिरवायचा—तो त्याच्या आमच्या कुटुंबाचा भाग असल्याचा पुरावा होता.

​आमचा रोजचा एक ठरलेला नियम होता. मी शाळेत जायला निघालो की मेक्को कोपऱ्यात जाऊन उदासपणे बसायचा. पण त्याच्याकडे जणू एक नैसर्गिक घड्याळ होतं जे कधीच चुकत नसे. 'रजनीकांत' ही प्रसिद्ध बस वळणावर कधी येणार, हे त्याला बरोबर माहीत असायचं. अगदी वेळेवर तो पायऱ्यांवर येऊन माझी वाट बघत बसायचा. मी बसमधून उतरल्याचा क्षण म्हणजे त्याच्यासाठी उत्सवासारखा असायचा—तो आनंदाने वेडा होऊन घरात आणि घराबाहेर फेऱ्या मारायचा, माझ्या अंगावर झेप घेऊन माझं स्वागत करायचा.

​पण त्या दिवसाने हा सगळा आनंद हिरावून घेतला—तो दिवस आजही माझ्या स्मरणात जसाच्या तसा कोरलेला आहे. मी बसमधून उतरलो, पण पायऱ्या रिकाम्या होत्या. तिथे ना भुंकण्याचा आवाज होता, ना ती आनंदाने मारलेली झेप. मी आत गेलो आणि जे पाहिलं त्याने माझ्या पायाखालची जमीनच सरकली: मेक्को रक्ताच्या थारोळ्यात पडला होता आणि माझं कुटुंब रडत उभं होतं.

​तो काही क्षणांसाठी घराबाहेर गेला होता आणि त्याच्या गळ्यात तो परवाना, तो पितळी बिल्ला स्पष्ट दिसत असूनही—ज्याने त्याचं रक्षण करायला हवं होतं—नगरपालिकेच्या नेमबाजाने त्याची शिकार केली होती. तो दु:खाचा आवेग इतका तीव्र होता की रागाच्या भरात माझे वडील जवळजवळ त्या मारेकऱ्याला धडा शिकवायलाच निघाले होते.

​दशकं उलटून गेली, पण मेक्कोच्या आठवणी आजही ताज्या आहेत. तो एक असा नायक होता ज्याने माझं आणि आईचं प्राण वाचवले; तो एक असा मित्र होता जो प्रत्येक बसची वाट पाहायचा; तो एक असा जीव होता ज्याने आमच्यावर बिनशर्त प्रेम केलं. आजही त्याची आठवण काढली की डोळ्यांत पाणी येतं—त्या जीवासाठी ही एक छोटीशी श्रद्धांजली, जो त्याला मारणाऱ्या जगापेक्षा कितीतरी पट जास्त 'माणूस' होता.

भांगराच्या पट्ट्यांतलो तो आमचो रक्षक

​लेखक: जॉन आगियार

​अशें म्हणटात की सुणो हो मनशाचो सगळ्यांत बरो इश्ट आसता, पूण जाणी 'मेक्को'क पळयिल्लो तांच्या खातीर तो फकत एक प्राणी नाशिल्लो—तो एक मानवी काळजाचो आमचो मूक रक्षक आशिल्लो. म्हजे बापूय ताका ल्हान आसतना घरा घेवन आयले आनी पयल्याच दिसा सावन म्हजें आनी ताचें एक अतुट नातें तयार जालें. बागडपी खोडकर पिला सावन एका निष्ठावान सांगात्या मेरेनचो ताचो प्रवास अजापाचो आशिल्लो. ताचे कडेन एक वेगळीच भावनीक समज आशिल्ली. तो फकत शेंपडी हालयनासलो, तर तो आमचे चेहरे वाचतालो, आमचीं सूख-दुख्खां समजुं घेतालो. ताच्या वागण्यांत मनशांकूय लजेवपा सारकी हुशारी आशिल्ली.

​मेक्कोची निष्ठा फकत खेळपा पुरती मर्यादित नाशिल्ली, तर ती वेळोवेळार ताच्या शौर्यांतल्यान सिद्ध जाल्ली. तो एका परस चड वेळा आमच्या कुटुंबाचें 'कवच' जावन उबो रावलो:

• ​पिसाळिल्लो सुणो: एकदां हांव आंगणांत आसतना एक पिसाळिल्लो सुणो भितर सरलो. खंयच्यान तरी मेक्को धांवून आयलो आनी स्वताचो जीव धोक्यांत घालून ताणें त्या सुण्याक थंयच्यान धांवडावन लायलो आनी म्हाका सुरक्षित दवरलो.
• ​घोणस सोरोप (Russell’s Viper): एका दनपारा म्हजी आवय घरा फाटल्या वटेन चलताली. तिका कल्पनाच नाशिल्ली की तिचे वाटेर एक भयानक विखारी घोणस सोरोप बसला. आवयक तो दिसपा पयलींच मेक्कोक धोक्याची जाणविकाय जाली. ताणें चपळायेन आवयच्या साडयेचो पदर दांतांनी धरलो आनी पुराय ताकतीन तिका फाटीं ओडली. ताच्या त्या उपजत बुद्धीक लागून आवय त्या जीवघेण्या दंशांतल्यान वाचली.

​त्या काळांत फोंड्यां नगरपालिके कडल्न रस्त्यावयल्या  सुण्यांचेर कडक नियंत्रण दवरलें वतालें. पाळीव सुण्यांचो लायसन्स घेवप बंधनकारक आशिल्लें. आमी अभिमानान मेक्कोचो लायसन्स काडलो आनी तो पितळचो बिल्लो ताच्या गळ्यांतल्या पट्ट्यांत आडकयलो. ताका लेगीत ताचें म्हत्व समजलें आसूंये, कारण तो बिल्लो तो खंयच्याय दागिन्यावरी मिरयतालो—तो आमच्या कुटुंबाचो भाग आशिल्ल्याचो तो पुरावो आशिल्लो.

​आमचो दिसाचो एक थारिल्लो नेम आशिल्लो. हांव शाळेत वचूंक भायर सरलो की मेक्को कोपऱ्यांत वचून दुख्खी जावन बसतालो. पूण ताचे कडेन जणू एक सैमीक घड्याळ आशिल्लें जें केन्नाच चुकिनासले. 'रजनीकांत' ही फामाद बस वळणार केन्ना येतली, हें ताका बरोबर खबर आसतालें. सारक्या वेळार तो पांयऱ्यांचेर येवन म्हजी वाट पळयत बसतालो. हांव बसंतल्यान देंवलो की तो क्षण ताच्या खातीर एका उत्सवावरी आसतालो—तो उर्बेने वेडो जावन घरांत आनी घरा भायर फेरे मारतालो, म्हजेर झेप घेवन म्हजें स्वागत करतालो.

​पूण त्या दिसान हें सगळें सूख हिरावून घेतलें—तो दीस आजूनय म्हज्या उगडासांत तसोच कोरून दवरला. हांव बसंतल्यान देंवलो, पूण पांयऱ्यो रित्यो आशिल्ल्यो. थंय ना भुंकपाचो आवाज आशिल्लो, ना ती उर्बेची झेप. हांव भितर गेलो आनी जें पळयलें ताणें म्हजे पांय कापले: मेक्को रक्ताच्या थारोळ्यांत पडलो आशिल्लो आनी म्हजें कुटुंब रडत उबें आशिल्लें.

​तो कांय वेळा खातीर घरा भायर गेलो आशिल्लो आनी ताच्या गळ्यांत तो लायसन्स, तो पितळचो बिल्लो स्पश्ट दिसता आसूनूय—ज्या बिल्ल्यान ताचें रक्षण करपाक जाय आशिल्लें—नगरपालिकेच्या नेमबाजान ताची शिकार केल्ली. तो दुख्खाचो आवेग इतलो खर आशिल्लो की रागाच्या भरांत म्हजे बापूय त्या सुण्याक मारप्याक धडो शिकोवपाकूच भायर सरिल्ले.

​धाकां उजवाडून गेलीं, पूण मेक्कोच्यो यादो आजूनय ताज्यो आसात. तो एक असो नायक आशिल्लो ज्याणें म्हजो आनी आवयचो जीव वाचयलो; तो एक असो इश्ट आशिल्लो जो दर एका बसची वाट पळयतालो; तो एक असो जीव आशिल्लो ज्याणें आमच्याचेर बिनशर्त मोग केलो. आजूनय ताची याद काडली की दोळ्यांत उदक येता—त्या जिवा खातीर ही एक ल्हानशी श्रद्धांजली, जो ताका मारपी संवसारा परस कितल्या तरी पटीन चड 'मनीस' आशिल्लो.

Leadership with a Pulse: My Journey with GHRDC

 

Leadership with a Pulse: My Journey with GHRDC

By John Aguiar

Retirement is often seen as a conclusion, but for me, it was the start of one of the most demanding and fulfilling chapters of my career. 

At the invitation of Shri Narayan Navti—my former Director at the Department of Information and Publicity—I accepted the role of General Manager at the Goa Human Resource Development Corporation (GHRDC).

What followed was a year of rigorous field visits, strategic planning, and a deep dive into the complexities of human discipline, resilience, and empathy.

Raising the Bar: Visibility and Vision
Alongside Shri Navti and Vice Chairman Mr. Keshav Prabhu, our leadership team sought to transform GHRDC from a staffing agency into a prestigious institution. We believed that if our personnel felt pride in their uniform, they would perform with greater integrity.

The Flag Post Initiative: I was instrumental in erecting the permanent flag post outside the GHRDC office. It became the heart of our national celebrations, hosting our first official flag hoisting.

State-Level Recognition: We successfully moved to include the GHRDC platoon in the State-level Republic Day and Goa Revolution Day parades. Seeing our personnel marching alongside other uniformed services was a moment of immense professional pride.

A Song for the Service: To cement this sense of identity, I wrote an official marching song for GHRDC security. Brought to life by the renowned Goan vocalist Akshay Naik, the anthem gave our personnel a rhythm to march to and a voice to their collective spirit.
Securing the Future: I drafted proposals for a 10% reservation for GHRDC personnel within the Police, Forest, and Excise departments, aiming to provide a clear career trajectory for our hardest workers.

Innovation Under Pressure: The COVID-19 Pivot. The pandemic presented a unique challenge to our operational growth. When the Police Training School (PTS) was unable to train our staff due to COVID-19 constraints, we refused to let our standards slip.

Motivated by Shri Navti, I worked with our security officers—many of whom were ex-servicemen—to take up the challenge of in-house training. By leveraging their expertise, we trained new recruits ourselves. 

These ended up being some of our best batches, proving that our internal talent was more than capable of producing excellence under pressure.

The "Soft Heart" and Human Fragility:
As General Manager, I was responsible for conduct, but my approach to discipline often differed from the norm. Shri Navti often called me a man with a "soft heart." I preferred a "dressing down"—a stern, face-to-face conversation—over "putting personnel on reserve," a move that effectively suspended a person's livelihood.

However, leadership also involves witnessing the limits of one's reach. I vividly remember a young man on our housekeeping staff who struggled with chronic alcoholism. Despite my efforts to guide him toward rehab, he passed away after my tenure ended, leaving behind elderly parents. It was a sobering reminder of the importance of social welfare.

Conversely, there were victories that fueled my spirit. I recall another staff member who, after being referred to Alcoholics Anonymous, successfully overcame his habit. Seeing him "cured" and restored to his family and work was a profound source of professional and personal satisfaction.

Cultivating Spirit and Awareness
Beyond the uniform, I wanted to tap into the inherent talents of our personnel. We organized several high-impact events to build morale and social responsibility:
Anti-Drug Advocacy: I motivated the staff to stage a street play on the International Day Against Drug Abuse and Illicit Trafficking, performed before Chief Guest DGP Jaspal Singh.

Kargil Vijay Diwas: We organized a solemn wreath-laying ceremony followed by an inspiring talk by Kargil veteran Captain Utpal Dutta to instill a sense of history and sacrifice in our ranks.

Conclusion: A Bond of Belonging
In just one year, GHRDC became more than a workplace; it became a community. The synergy between Mr. Navti, Mr. Prabhu, and myself allowed us to launch initiatives that I hope continue to benefit the staff today. My time there taught me that while rules are the skeleton of an organization, empathy is its soul.

संवेदनशील नेतृत्व: GHRDC कडेचो म्हजो प्रवास

​लेखक: जॉन आगियार

​निवृत्तीकडेन चड करून एका प्रवासाचो शेवट म्हूण पळयतात, पूण म्हजे खातीर ती म्हज्या कारकिर्दींतल्या सगळ्यांत आव्हानात्मक आनी समाधानकारक प्रकरणाची सुरवात आशिल्ली. माहिती आनी प्रसिद्धी विभागांतले म्हजे माजी संचालक श्री. नारायण नवती हांच्या आपोवण्यावयल्यान, हांवें गोवा मानव संसाधन विकास महामंडळ (GHRDC) हातूंत सरव्यवस्थापक (General Manager) म्हूण पदभार स्विकारलो.

​त्या उपरांतचें एक वर्स म्हणल्यार प्रत्यक्ष भेटी (field visits), धोरणात्मक नियोजन आनी मानवी शिस्त, लवचिकता आनी सहानुभूती हांच्या मदल्या गुंतागुंतीचो सखोल अणभव आशिल्लो.

​दर्जो उंचायप: वळख आनी नदर

​श्री. नवती आनी उपाध्यक्ष श्री. केशव प्रभू हांच्या वांगडा आमच्या फुडारपणाच्या टीमन GHRDC क केवळ एक 'स्टाफिंग एजन्सी' दवरिनासतना एका प्रतिश्ठित संस्थेत रूपांतरित करपाचो प्रयत्न केलो. आमचो असो विश्वास आशिल्लो की, जर आमच्या कर्मचाऱ्यांक तांच्या गणवेशाचो अभिमान दिसलो, जाल्यार ते चड प्रामाणिकपणान काम करतेले.

• ​ध्वजस्तंभ उपक्रम: GHRDC कार्यालयाभायर कायमस्वरूपी ध्वजस्तंभ उभारपांत म्हजो मोलाचो वाटो आशिल्लो. हें स्थळ आमच्या राष्ट्रीय उत्सवांचें केंद्र बनलें आनी थंयच आमचो पयलो अधिकृत ध्वजारोहण सुवाळो जालो.
• ​राज्यस्तरीय मान्यता: आम्ही राज्यस्तरीय प्रजासत्ताक दीस आनी गोवा क्रांती दिनाच्या परेडांत GHRDC पंगडाचो आस्पाव करपांत यशस्वी जाले. आमचे कर्मचारी इतर गणवेशधारी दलां वांगडा संचलन (march past) करतना पळोवप हो म्हजे खातीर व्हडल्या अभिमानाचो खीण आशिल्लो.
• ​सेवे खातीर गीत: वळखीची ही भावना आनीक घट करपा खातीर, हांवें GHRDC सुरक्षा दला खातीर एक अधिकृत 'मार्चिंग साँग' (संचलन गीत) बरयलें. गोयचो फामाद गायक अक्षय नायक हाणें या गीताक सूर दिले. या गीतान आमच्या कर्मचाऱ्यांक संचलना खातीर एक लय आनी तांच्या सामूहिक भावनेक आवाज दिलो.
• ​भविष्य सुरक्षित करप: पोलीस, वन आनी अबकारी विभागांत GHRDC कर्मचाऱ्यां खातीर १०% आरक्षणाचो प्रस्ताव हांवें तयार केलो, जेणे करून आमच्या कश्टकरी कर्मचाऱ्यांक तांच्या कारकिर्दींत फुडें वचपाची स्पश्ट संद मेळटली.

​दबावाखाला नवनिर्मिती: कोविड-१९ मधले बदल

​कोविड महामारीन आमच्या कामा मुखार एक वेगळें आव्हान उबें केल्लें. जेन्ना पोलीस प्रशिक्षण शाळेन (PTS) निर्बंधांक लागून आमच्या कर्मचाऱ्यांक प्रशिक्षण दिवपाक असमर्थताय दाखयली, तेन्ना आम्ही आमचो दर्जो देंवपाक दिलो ना.

​श्री. नवती हांच्या प्रेरणेन, हांवें आमच्या सुरक्षा अधिकाऱ्यां कडेन (ज्यांतले चडशे माजी सैनिक आशिल्ले) चर्चा केली आनी अंतर्गत प्रशिक्षणाचें आव्हान स्विकारलें. तांच्या अणभवाचो वापर करून आम्ही स्वता नव्या कर्मचाऱ्यांक प्रशिक्षित केलें. ह्यो तुकड्यो आमच्या सर्वोत्तम तुकड्यां मदल्या एक थारल्यो, ज्यान हें सिद्ध केलें की आमची अंतर्गत प्रतिभा दबावाखालाय बरी कामगिरी करूंक शकता.

​'कोमल काळजाचो मनीस' आनी मानवी स्वभाव

​सरव्यवस्थापक म्हूण शिस्तीची जबाबदारी म्हजेर आशिल्ली, पूण म्हजी पद्धत उरिल्ल्यां परस वेगळी आशिल्ली. श्री. नवती म्हाका चड करून 'कोमल काळजाचो मनीस' म्हणटाले. खंयच्याय कर्मचाऱ्याची रोजीरोटी बंद करपा परस (सस्पेंड करपा परस), हांव ताका मुखार आपोवन खर उतरांनी समजावणी दिवप पसंत करतालों.

​तथापि, फुडारपणांत आपल्या मर्यादांची जाणविकाय जावप लेगीत तितलेंच म्हत्वाचें आसता. म्हाका आमच्या हाऊसकीपिंग स्टाफ मदल्या एका तरणाट्याची याद येता जो सोऱ्याच्या व्यसनाक बळी पडिल्लो. हांवें ताका व्यसनमुक्ती केंद्रांत व्हरपा खातीर खुब प्रयत्न केले, पूण म्हजो काळ सोंपले उपरांत ताचें मरण जालें. फाटल्यान ताचे जाण्टे आवय-बापय उरले. सामाजिक कल्याणाचें म्हत्व सांगपी ही एक काळजाक चरचरायपी घडणूक आशिल्ली.

​या उरफाटें, कांय अश्यो जैताच्या काणयो लेगीत आशिल्ल्यो ज्यांनी म्हजो उमेद वाडयली. म्हाका असो एक कर्मचारी याद येता ज्याका 'अल्कोहोलिक अॅनॉनिमस' (AA) कडेन धाडले उपरांत ताणें आपल्या व्यसनाचेर जैत मेळयलें. ताका व्यसनमुक्त जावन आपल्या कुटुंबांत आनी कामाचेर परतताना पळोवप हें म्हजे खातीर वैयक्तिक आनी व्यावसायिक समाधानाचें व्हड साधन आशिल्लें.

​चैतन्य आनी जागृताय

​गणवेशाच्या पयलीं वचून, म्हाका आमच्या कर्मचाऱ्यां मदल्या सुप्त गुणांक संद दिवपाची आशिल्ली. मनोबल वाडयपा खातीर आनी सामाजिक जापसालदारकीची जाणविकाय करून दिवपा खातीर आम्ही जायते कार्यक्रम आयोजीत केले:

• ​अंमली पदार्थ विरोधी प्रचार: आंतरराष्ट्रीय अंमली पदार्थ विरोधी दिना निमतान, हांवें कर्मचाऱ्यांक एक पथनाट्य सादर करपाक प्रोत्साहन दिलें, जे पोलीस महासंचालक जसपाल सिंग हांच्या उपस्थितीत सादर केलें.
• ​कारगिल विजय दीस: कारगिल झुजांतले अणभवी कॅप्टन उत्पल दत्ता हांचें प्रेरणादायी व्याख्यान आनी पुष्पचक्र अर्पण सुवाळो आम्ही आयोजीत केलो, जेणे करून आमच्या दलांत इतिहास आनी बलिदानाची जाणविकाय निर्माण जावंची.

​निष्कर्ष: आपुलकीचें नातें

​फकत एका वर्सांत GHRDC हें केवळ कामाचें ठिकाण उरनासतना एक कुटुंब जालें. श्री. नवती, श्री. प्रभू आनी म्हजे मदल्या ताळमेळाक लागून आम्ही अशे उपक्रम राबवंक शकले ज्याचो फायदा आजूनय कर्मचाऱ्यांक जाता आसतलो अशी म्हाका आशा आसा. म्हज्या थंयच्या काळांत हांवें हें शिकले की, नेम हे खंयचेय संस्थेची कूड (structure) आसूंक शकतात, पूण सहानुभूती होच ताचो जीव (soul) आसता.

संवेदनशील नेतृत्व: GHRDC सोबतचा माझा प्रवास

​लेखक: जॉन आगियार

​निवृत्तीकडे अनेकदा एका प्रवासाचा शेवट म्हणून पाहिले जाते, परंतु माझ्यासाठी ती माझ्या कारकिर्दीतील सर्वात आव्हानात्मक आणि समाधानकारक प्रकरणाची सुरुवात होती. माहिती आणि प्रसिद्धी विभागातील माझे माजी संचालक श्री. नारायण नवती यांच्या निमंत्रणावरून, मी गोवा मानव संसाधन विकास महामंडळ (GHRDC) मध्ये सरव्यवस्थापक (General Manager) म्हणून पदभार स्वीकारला.

​त्यानंतरचे एक वर्ष म्हणजे प्रत्यक्ष भेटी (field visits), धोरणात्मक नियोजन आणि मानवी शिस्त, लवचिकता आणि सहानुभूती यांमधील गुंतागुंतीचा सखोल अनुभव होता.

​दर्जा उंचावणे: दृश्यमानता आणि दृष्टीकोन

​श्री. नवती आणि उपाध्यक्ष श्री. केशव प्रभू यांच्यासोबत आमच्या नेतृत्वाच्या टीमने GHRDC ला केवळ एक 'स्टाफिंग एजन्सी' न ठेवता एका प्रतिष्ठित संस्थेत रूपांतरित करण्याचा प्रयत्न केला. आमचा असा विश्वास होता की, जर आमच्या कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या गणवेशाचा अभिमान वाटला, तर ते अधिक प्रामाणिकपणे काम करतील.

• ​ध्वजस्तंभ उपक्रम: GHRDC कार्यालयाबाहेर कायमस्वरूपी ध्वजस्तंभ उभारण्यात माझा मोलाचा वाटा होता. हे ठिकाण आमच्या राष्ट्रीय उत्सवांचे केंद्र बनले आणि तिथेच आमचे पहिले अधिकृत ध्वजारोहण पार पडले.
• ​राज्यस्तरीय मान्यता: आम्ही राज्यस्तरीय प्रजासत्ताक दिन आणि गोवा क्रांती दिनाच्या परेडमध्ये GHRDC पथकाचा समावेश करण्यात यशस्वी झालो. आमचे कर्मचारी इतर गणवेशधारी दलांसोबत संचलन करताना पाहणे हा माझ्यासाठी प्रचंड व्यावसायिक अभिमानाचा क्षण होता.
• ​सेवेसाठी गीत: ओळखीची ही भावना अधिक दृढ करण्यासाठी, मी GHRDC सुरक्षा दलासाठी एक अधिकृत 'मार्चिंग साँग' (संचलन गीत) लिहिले. गोव्यातील प्रसिद्ध गायक अक्षय नाईक यांनी या गीताला स्वरबद्ध केले. या गीताने आमच्या कर्मचाऱ्यांना संचलनासाठी एक लय आणि त्यांच्या सामूहिक भावनेला आवाज दिला.
• ​भविष्य सुरक्षित करणे: पोलीस, वन आणि अबकारी विभागांमध्ये GHRDC कर्मचाऱ्यांसाठी १०% आरक्षणाचा प्रस्ताव मी तयार केला, जेणेकरून आमच्या कष्टकरी कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या कारकिर्दीत प्रगतीची स्पष्ट संधी मिळेल.

​दबावाखाली नाविन्य: कोविड-१९ मधील बदल

​कोविड महामारीने आमच्या कामासमोर एक वेगळे आव्हान उभे केले होते. जेव्हा पोलीस प्रशिक्षण शाळेने (PTS) निर्बंधांमुळे आमच्या कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण देण्यास असमर्थता दर्शवली, तेव्हा आम्ही आमचा दर्जा घसरू दिला नाही.

​श्री. नवती यांच्या प्रेरणेने, मी आमच्या सुरक्षा अधिकार्‍यांशी (ज्यापैकी अनेक माजी सैनिक होते) चर्चा केली आणि अंतर्गत प्रशिक्षणाचे आव्हान स्वीकारले. त्यांच्या अनुभवाचा वापर करून आम्ही स्वतः नवीन कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षित केले. या तुकड्या आमच्या सर्वोत्तम तुकड्यांपैकी एक ठरल्या, ज्याने हे सिद्ध केले की आमची अंतर्गत प्रतिभा दबावाखाली देखील उत्कृष्ट कामगिरी करण्यास सक्षम आहे.

​'कोमल हृदय' आणि मानवी स्वभाव

​सरव्यवस्थापक म्हणून शिस्तीची जबाबदारी माझ्यावर होती, परंतु माझी पद्धत इतरांपेक्षा वेगळी होती. श्री. नवती मला अनेकदा 'कोमल हृदयाचा माणूस' म्हणत. एखाद्या कर्मचाऱ्याची रोजीरोटी थांबवण्यापेक्षा (सस्पेंड करण्यापेक्षा), मी त्याला समोरासमोर बोलावून कडक शब्दात समज देणे अधिक पसंत करत असे.

​तथापि, नेतृत्वामध्ये आपल्या मर्यादांची जाणीव होणे देखील तितकेच महत्त्वाचे असते. मला आमच्या हाऊसकीपिंग स्टाफमधील एका तरुणाची आठवण येते जो जुनाट मद्यपानाच्या आहारी गेला होता. मी त्याला व्यसनमुक्ती केंद्रात नेण्यासाठी खूप प्रयत्न केले, पण माझा कार्यकाळ संपल्यानंतर त्याचे निधन झाले. मागे त्याचे वृद्ध आई-वडील उरले. सामाजिक कल्याणाचे महत्त्व अधोरेखित करणारी ही एक चटका लावणारी घटना होती.

​याउलट, काही अशा विजयांच्या कथाही होत्या ज्यांनी माझा उत्साह वाढवला. मला असा एक कर्मचारी आठवतो ज्याला 'अल्कोहोलिक अॅनॉनिमस' (AA) कडे पाठवल्यानंतर त्याने आपल्या सवयीवर यशस्वीपणे मात केली. त्याला व्यसनमुक्त होऊन आपल्या कुटुंबात आणि कामावर परतताना पाहणे हे माझ्यासाठी वैयक्तिक आणि व्यावसायिक समाधानाचे मोठे स्त्रोत होते.

​चैतन्य आणि जनजागृती

​गणवेशाच्या पलीकडे जाऊन, मला आमच्या कर्मचाऱ्यांमधील सुप्त कलागुणांना वाव द्यायचा होता. मनोबल वाढवण्यासाठी आणि सामाजिक जबाबदारीची जाणीव करून देण्यासाठी आम्ही अनेक कार्यक्रम आयोजित केले:

• ​अंमली पदार्थ विरोधी प्रचार: आंतरराष्ट्रीय अंमली पदार्थ विरोधी दिनानिमित्त, मी कर्मचाऱ्यांना एक पथनाट्य सादर करण्यासाठी प्रोत्साहित केले, जे पोलीस महासंचालक जसपाल सिंग यांच्या उपस्थितीत सादर करण्यात आले.
• ​कारगिल विजय दिवस: कारगिल युद्धातील अनुभवी कॅप्टन उत्पल दत्ता यांचे प्रेरणादायी व्याख्यान आणि पुष्पचक्र अर्पण सोहळा आम्ही आयोजित केला, जेणेकरून आमच्या दलात इतिहास आणि बलिदानाची जाणीव निर्माण व्हावी.

​निष्कर्ष: आपलेपणाचे नाते

​अवघ्या एका वर्षात GHRDC हे केवळ कामाचे ठिकाण न राहता एक कुटुंब बनले. श्री. नवती, श्री. प्रभू आणि माझ्यातील ताळमेळामुळे आम्ही असे उपक्रम राबवू शकलो ज्याचा लाभ आजही कर्मचाऱ्यांना होत असेल अशी मला आशा आहे. माझ्या तिथल्या कार्यकाळाने मला शिकवले की, नियम हे कोणत्याही संस्थेचा सांगाडा असू शकतात, पण सहानुभूती हाच तिचा आत्मा असतो.

 

From Ponda to the Parade Ground: My Life in Khaki

​By John Aguiar
: A Senior Under Officer’s Retrospective

​In the quiet, early hours of a Goan Sunday, while most of the state was still tucked away in Susegad slumber, I would be standing at a bus stop in Ponda. I wasn't just another student heading to Margao; I was a cadet of the National Cadet Corps (NCC). My uniform was crisp, my brass was polished, and I’ll admit—I loved being seen in it. As the bus wound its way toward Chowgule College, I felt a quiet pride that only those who have worn the khaki can truly understand.

​The NCC is an institution that builds the youth of India, instilling a sense of discipline and responsibility that stays with you for life. But as any veteran cadet will tell you, the journey from a shivering "freshie" to a seasoned leader is paved with both grit and some rather legendary Goan chaos.

​Climbing the Ranks
​I remember the newcomers—how they would visibly tremble at the thundering "Word of Command" from the parade leader. I had been that cadet once. But slowly, the rhythm of the drill becomes your own. I worked my way up the ladder, from Lance Naik to Corporal, then Sergeant, and finally to Senior Under Officer.

​Leadership, I learned, isn't just about shouting orders; it’s about "reversing the tide" when things go sideways.

​The "Blood Bottle" Fiasco
​One memory that stands out vividly was a blood donation camp organized by our Infantry Wing. My Company Commander, Capt. J.S. Budkuley, had tasked me with motivating the students. Even though my Under Officer was  Mr. Bhat, the overall responsibility fell on my shoulders.

​The response was fantastic, but then came the "incident." One of our Infantry cadets, brave and cheerful, donated his blood while looking steadfastly away from the needle. But once the job was done, he insisted on seeing the bottle (this was back when we used glass bottles, not bags).

​The moment he saw his own blood, he fainted and collapsed. As volunteers rushed in with soda and coffee, a wag in the crowd shouted, "Put the blood back into him!" The effect was instantaneous. The cadets in the queue panicked; many simply backed out. It took every bit of leadership I had to convince them to stay and keep the camp going.

​The Great Buffalo Charge of Gogol
​Then there were the Sunday morning warm-ups. As Senior Under Officer, I would lead the cadets on a jog from the college toward Gogol. We wore the old-style ankle shoes fitted with iron horse-shoes. On the asphalt, thirty pairs of these shoes sounded like a cavalry of horses galloping through the streets.

​One morning, we passed a farmer and his herd of buffaloes. Initially, I was amused—I thought the buffaloes were inspired by our fitness and were jogging along to stay fit. I was wrong.

​The buffaloes weren't inspired; they were charging.

​The disciplined line of cadets broke instantly. It was every man for himself. My "brave" platoon scrambled:
​Some dove into the roadside nullahs.
​Others scaled compound walls with Olympic speed.
​A few even clambered up trees.
​For those who jumped over walls, it was truly a case of "out of the frying pan and into the fire," as they found themselves being chased by loose house dogs on the other side.

​A Lasting Legacy
​That was the first and only Sunday parade that ended before we even finished the warm-up. We didn't jog back to the college that day; given the "mood" of the men, we marched back in plain, sober files.

​Looking back, those years in the NCC at Chowgule College were some of the best of my life. The organization provides a range of activities that no other youth group in India can match. It taught me how to lead, how to motivate, and—most importantly—how to handle a charging buffalo with a sense of humor.

Reflecting on My Journey as the Goa Police PRO

 Reflecting on My Journey as the Goa Police PRO

​By John Aguiar

​PANAJI – In the world of law enforcement, the gap between the uniform and the citizen can often feel like a vast canyon. During my six-year tenure as the Public Relations Officer (PRO) of the Goa Police, I viewed my role not just as a job, but as a mission to build a bridge across that divide. Looking back now, it was a career defined by a drive for transparency, innovation, and a constant effort to humanize the department I am so proud to serve.

​Inheriting a Vision, Creating a Legacy

​When I took over the mantle from Shri Atmaram Deshpande, IPS (now IGP Delhi Police), I knew I wanted to shift our approach toward proactive communication. I didn’t just want to react to news; I wanted to help shape the department’s identity.

​One of my proudest moments was moving the initial proposal for an official Arm Badge for the Goa Police. At the time, I recognized a void in our visual identity. Today, seeing that symbol as a staple of the uniform brings a deep sense of institutional pride.

​Similarly, I looked toward the Puducherry Police to model the "Best Police Station Award." My goal was simple: foster healthy competition to improve service delivery. If we could motivate our officers, the ultimate beneficiary would be the common man walking into a station seeking help.

​Innovation in the Ranks

​My work wasn’t limited to the police force alone. As Honorary Company Commander of the Home Guards and Civil Defence, I drafted the notification for the Goa CM’s Gold Medal. It was a poetic moment in my career when I became one of the first recipients of the honor I helped establish—a validation of the hard work we were all putting in.

​Bridging the Digital Divide

​Today, "social media management" is a standard department in any organization, but when I started, we had to be pioneers. Alongside journalist Prasad Kankonkar, I helped introduce the use of media WhatsApp groups to Goa. We were likely among the first in the country to provide real-time updates and daily planners to the press this way.

​I turned the PRO room at the Headquarters into a "hotspot"—not just for news gathering, but for a genuine exchange of information. It was about building a relationship of trust with the press corps.

​"Sad Samvad": The Human Side of Policing

​Of all the initiatives I was part of, "Sad Samvad" remains closest to my heart. When I suggested the name for this community policing project, I wanted to capture the essence of "Open Dialogue." By opening channels of communication on sensitive issues like human trafficking and drug peddling, we created a space where locals and tourists alike felt they had a voice and a protector.

​Integrity Under Pressure

​Public relations is often tested in times of crisis. I remember the UTTA rally in Cuncolim vividly. When a senior political leader bypassed protocols to meet a leader in custody, I was faced with a choice. I chose factual transparency. By providing the media with the accurate, factual position of the department, we upheld our integrity during a very volatile moment.

​That commitment to truth was validated by the late Chief Minister, Shri Manohar Parrikar. After a change in government, I resigned my additional responsibility as PRO, but Shri Parrikar promptly reappointed me. Knowing that my value was seen as non-partisan and professional by a leader of his stature remains a highlight of my professional life.

​A Shared Success

​No man is an island, and my tenure was fueled by the support of visionary DGPs like Dr. Aditya Arya, Shri Muktesh Chander, and Shri Kishan Kumar. I was also incredibly lucky to have a dedicated core team, including PSI Durgakumar Navti and others, who worked tirelessly behind the scenes.

​I feel a great sense of fulfillment because I indulged myself fully in the work. Whether it was transforming the Goa Police Newsletter or changing how we interacted with the public, I am happy to have contributed in my own small way to making the department better.

​As the Goa Police continues to evolve, I hope the blueprint we laid down—one of transparency and community-first communication—continues to serve as a gold standard.

From the Corridors of Power to the Heart of Goa: A Personal Journey

 From the Corridors of Power to the Heart of Goa: A Personal Journey

John Aguiar

Life in the heart of Lutyens' Delhi is often defined by the gravitas of its landmarks—the red sandstone of North and South Blocks, the strategic hum of government business, and the proximity to power. 

As the Assistant Private Secretary to the former Union Minister, Shri Eduardo Faleiro, my days were anchored in this high-stakes environment. Yet, looking back, the most profound memories of that time aren't found in policy papers, but in the echoes of Gurbani from the Bangla Sahib Gurdwara drifting into our DIZ area quarters, and the personal transformation that began with a phone call.

A Tale of Two Cities

My journey to Delhi was preceded by a connection to the Herald office in Goa. There was a friend there—a woman who would later become my wife, Savita. In those early days, we synchronized our schedules; I would arrive early at my desk in the Ministry and she at hers in Goa, just to steal those precious minutes of conversation across the telephone lines before the workday began.

When we married and I brought her to Delhi, the transition was a vibrant one. Savita transformed our house into a home. New utensils from Sadar Bazar replaced the old, and in a symbolic gesture of our new life together, old liquor bottles were emptied into the sink. She navigated the city with spirit, hiring cycle rickshaws to hunt for the freshest fish in Gole Market to bring a taste of Goa to the capital. My life felt truly complete.

Trials and Tribulations

Our time was punctuated by beautiful escapes—touring Shimla, exploring the wilds of Sariska, and visiting the "Pink City" of Jaipur alongside the Minister and his family. However, life soon brought its challenges. A sudden, agonizing pain in my abdomen led to an emergency trip to Dr. Ram Manohar Lohia (RML) Hospital. Diagnosed with a kidney stone, I was fortunate that medical management allowed it to pass without surgery.

Hardly had I recovered when we received the joyous news: we were to become parents. Under the care of Dr. Nalini Singh at RML, we felt secure. But then, malaria struck the DIZ area. Seeing Savita struggle with the fever while three months pregnant was harrowing. Because of her condition, doctors could only administer Chloroquine; Primaquine was off-limits. Worried and feeling isolated in Delhi, I made a difficult choice: I sent her back to the safety of her mother’s home in Goa.

The Midnight Miracle

In Goa, Savita was under the watchful eye of Dr. Anjali Kamat at the Ribandar hospital. The months passed in a blur of long-distance anxiety until the day I received a terrifying message: Savita had been hospitalized, and the delivery was complicated by the umbilical cord being wrapped around the baby’s neck.

Stuck in Delhi due to urgent ministerial matters, I felt helpless. That evening, in a twist of fate, I found myself at Goa Sadan, where I ran into Dr. M.N. Pal, a Professor of Gynaecology who was in town for a conference. Recognizing my distress, he immediately called the Goa Medical College (GMC). The silence as he waited for an answer felt like an eternity. Finally, he hung up, turned to me with a smile, and extended his hand:

> "You have been blessed with a baby boy."

The rush of relief and joy was indescribable. The prestige of the North and South Blocks suddenly paled in comparison to the pull of my family. The very next day, I left my post and flew back to Goa, trading the corridors of power for the greatest role of my life: being a father.

A Journey of Duty and Regret

 

A Journey of Duty and Regret

By John Aguiar

The bags were packed and the schedules were finalized. The vibrant spirit of the Goa float was ready to represent our "emerald land" at the 1997 Republic Day Parade in the National Capital. As an officer for the Department of Information and Publicity, my mind was already at the Rabindra Rangshalla camp, visualizing the logistics and coordinating with the artists.
But in a quiet corner of our home, the atmosphere was heavy. My father, still recovering from a recent heart attack, watched me with uncharacteristic vulnerability. His eyes, usually a source of strength, were moist.
"Is it necessary to go?" he asked softly.
I responded with the practical logic of a dedicated professional. I told him the department, led by Director Mr. K. V. Prabhugaonkar, relied on me. I was the bridge between the artists and the administration. I used the words we often use to comfort ourselves: "You are a strong man. Nothing will happen. I’ll be back as soon as the parade is over."
He looked at me with a weight I didn’t yet understand and said, "Don’t go. I am not feeling well."
I left anyway. I boarded the train at Margao, the rhythm of the tracks drowning out the quiet plea of a father who knew his time was short.
The Contrast of Celebration
In Delhi, the days were a whirlwind. While I was coordinating movements and attending functions at the PMO and Rashtrapati Bhavan, my heart was tethered to a telephone line. In that era before mobile phones, a brief STD call was our only bridge. Papa didn't say much; he was never one for long-distance chatter. I took his silence for stability.
On January 29th, the celebration ended abruptly. A message reached Goa Sadan: Father’s condition is critical.
The transition from the triumph of the parade to a frantic rush was a blur. I was already on a train for the long journey home when the staff of Goa Sadan intercepted me. They pulled me from my compartment with news that transcended words: an air ticket had been booked for the morning. In that moment, the weight of the Delhi sky felt like it was collapsing.
The Silence of the Return
The flight back—IC 467—was a hollow experience. I was not alone in my grief; Late Shri Shivdas Verekar, then the MLA of Ponda and a family friend, was traveling with me from Delhi to Goa. His kindness during that journey remains a blur of gratitude and dread. Upon landing, he drove me directly from the airport to our home in Tiska, Ponda.
When I finally walked through the doors, the silence was louder than any parade. There he lay, motionless. In the stillness of his face, I didn't just see peace; I felt the sting of his final request. It felt as though he were still holding onto that moment of departure—not because I had chosen my profession, but because I wasn't there to hold his hand when the curtain finally fell.
The Burden of the 'Strong Man'
We often tell our parents they are "strong" because we aren't ready to face their fragility. We prioritize our "duty" to our careers because we assume our parents will always be there to welcome us home.
I represented my state in the heart of the country, but I missed the most important event of my life: the final goodbye of the man who made me who I am. Today, the applause of the Republic Day crowds has faded, but the echo of his voice asking me to stay remains.
He was a strong man, indeed. But even the strongest men shouldn't have to say goodbye alone.


कर्तव्याचा प्रवास आणि एक शल्य
जॉन आगियार
१९९७ सालच्या प्रजासत्ताक दिनानिमित्त राष्ट्रीय राजधानीत आमच्या 'गोवा चित्ररथा'चे प्रतिनिधित्व करण्याची सर्व तयारी पूर्ण झाली होती. माहिती आणि प्रसिद्धी विभागाचा अधिकारी म्हणून माझे मन आधीच दिल्लीच्या 'रवींद्र रंगशाळा' कॅम्पमध्ये पोहोचले होते. त्याकाळी श्री. के. व्ही. प्रभुगावकर हे माहिती आणि प्रसिद्धी संचालक होते आणि त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली आम्ही सर्व नियोजन पूर्ण केले होते.
परंतु, आमच्या घराच्या एका कोपऱ्यात वातावरण मात्र वेगळेच होते. नुकत्याच येऊन गेलेल्या हृदयविकाराच्या झटक्यातून सावरणारे माझे पापा (बाबा) माझ्याकडे पाहत होते. त्यांचे डोळे आज विलक्षण ओलावले होते.
"जाणे गरजेचे आहे का?" त्यांनी हळूच विचारले.
मी एका कर्तव्यदक्ष अधिकाऱ्यासारखे व्यावहारिक तर्क मांडले. मी त्यांना सांगितले की, विभागाला माझी गरज आहे. आपण स्वतःचे सांत्वन करण्यासाठी जे शब्द वापरतो, तेच मी त्यांनाही सांगितले: "तुम्ही खूप खंबीर आहात. काहीही होणार नाही. परेड संपली की मी लगेच परत येईन."
त्यांनी माझ्याकडे अशा एका जड अंतःकरणाने पाहिले, ज्याचा अर्थ मला तेव्हा समजला नाही. ते फक्त एवढेच म्हणाले, "नको जाऊस. मला आज नीट वाटत नाहीये."
पण मी गेलोच. मडगाव स्टेशनवरून मी ट्रेन पकडली. रुळांवरून धावणाऱ्या गाडीच्या आवाजात, आपल्या मुलाने थांबावे म्हणून एका पित्याने केलेली ती आर्त साद कुठेतरी हरवून गेली.
उत्सवातील विरोधाभास
दिल्लीतले ते दिवस तालीम आणि २६ जानेवारीच्या भव्य सोहळ्याच्या घाईगडबडीत निघून गेले. पंतप्रधान कार्यालय आणि राष्ट्रपती भवनातील कार्यक्रमांचे नियोजन करत असताना, माझे मन मात्र टेलिफोनच्या वायरला टांगलेले असायचे. २९ जानेवारी रोजी आनंदाच्या या वातावरणाला अचानक पूर्णविराम मिळाला. 'गोवा सदन'मध्ये निरोप आला: "वडिलांची प्रकृती चिंताजनक आहे."
परेडच्या यशाचा आनंद क्षणात मावळला. मी ट्रेनमध्ये बसलोच होतो, इतक्यात गोवा सदनच्या कर्मचाऱ्यांनी मला शोधून बाहेर काढले. त्यांनी माझ्यासाठी दुसऱ्या दिवशी सकाळी विमानाचे तिकीट आरक्षित केले होते.
परतीची ती सुन्न शांतता
विमानाचा तो प्रवास—IC 467—अत्यंत पोकळ आणि सुन्न करणारा होता. योगायोगाने, त्या काळातील आमदार (कै.) शिवदास वेरेकर हे देखील त्याच विमानातून माझ्यासोबत प्रवास करत होते. माझे दुःख पाहून त्यांनी मला धीर दिला. विमानतळावर उतरल्यानंतर त्यांनीच मला स्वतःच्या गाडीतून तिस्का, फोंडा येथील माझ्या घरापर्यंत सोडले. त्या कठीण काळात त्यांनी दाखवलेली ही माणुसकी आजही माझ्या स्मरणात आहे.
जेव्हा मी घराच्या उंबरठ्यात पाऊल ठेवले, तेव्हा तिथली शांतता कोणत्याही परेडच्या आवाजापेक्षा जास्त कानठळी बसवणारी होती. पापा तिथे निपचित पडले होते. त्यांच्या शांत चेहऱ्याकडे पाहून मला केवळ दुःखच झाले नाही, तर त्यांच्या शेवटच्या शब्दांचे शल्य मनाला टोचू लागले. मला असे वाटले की ते अजूनही माझ्यावर रागावले आहेत—मी एक कर्तव्यदक्ष अधिकारी होतो म्हणून नाही, तर त्यांचा शेवटचा पडदा पडताना त्यांचा हात धरण्यासाठी मी तिथे नव्हतो म्हणून.
'खंबीर माणूस' असण्याचे ओझे
आपल्या पालकांच्या नाजूक परिस्थितीला सामोरे जाण्याची ताकद आपल्यात नसते, म्हणून आपण अनेकदा त्यांना "तुम्ही खंबीर आहात" असे सांगून मोकळे होतो. आपण नोकरीतील 'कर्तव्याला' प्राधान्य देतो, पण त्या प्रक्रियेत सर्वात महत्त्वाचे नाते मागे सुटते.
मी देशाच्या राजधानीत माझ्या राज्याचे प्रतिनिधित्व केले खरे, पण ज्या माणसाने मला घडवले, त्यांचा शेवटचा निरोप देण्याची संधी मी गमावली. आज प्रजासत्ताक दिनाच्या परेडमधील त्या टाळ्यांचा कडकडाट ओसरला आहे, पण "नको जाऊस" म्हणणारा बाबांचा तो आवाज आजही काळजात घर करून आहे.
ते खरंच खूप खंबीर होते. पण कितीही खंबीर माणूस असला, तरी त्याने आपला शेवटचा निरोप एकट्याने घेऊ नये, हेच सत्य मला उमजले.



कर्तव्याचो प्रवास आनी एक शल्य

जॉन आगियार

१९९७ वर्साच्या प्रजासत्ताक दिसानिमित्त राश्ट्रीय राजधानींत आमच्या 'गोंयच्या चित्ररथाचें' प्रतिनिधित्व करपाची सगळी तयारी जाल्ली. माहिती आनी प्रसिद्धी विभागाचो अधिकारी म्हूण म्हजें मन पयलींच दिल्लीच्या 'रवींद्र रंगशाळा' कॅम्पात पाविल्लें. त्या काळार श्री. के. व्ही. प्रभुगांवकर हे माहिती आनी प्रसिद्धी संचालक आशिल्ले आनी तांच्या मार्गदर्शनाखाल आमी सगळें नियोजन पुराय केल्लें.

पूण, आमच्या घराच्या एका कोनशात वातावरण मात वेगळेंच आशिल्लें. हालींच येवन गेल्ल्या काळजाच्या आताकांतल्यान (Heart attack) सावरपी म्हजे पापा (बापूय) म्हजेकडेन पळयताले. तांचे डोळे आयज विलक्षण ओळावल्ले.

"वचप गरजेचें ?" ताणीं हळूच विचारलें.

हांवे एका कर्तव्यदक्ष अधिकाऱ्यासारके वेवहारीक तर्क मांडले. हांवे तांकां सांगलें की, विभागाक म्हजी गरज आसा. आपूण स्वतःचें सांत्वन करपाक जे उरफाटे शब्द वापरतात, तेच हांवे तांकांय सांगलें: "तुमकां काँय जावचें ना, तुम्ही खूब घट आसात. परेड सोंपली की हांव रोखडोच परत येतलों."
ताणीं म्हजेकडेन अशा एका जड काळजान पळयलें, ज्याचो अर्थ म्हाका तेन्ना समजलो ना. ताणी फक्त इतलेंच म्हणले, "नाका वचूंक. म्हाका आयज दिसना."
पूण हांव गेलोच. मडगांव स्टेशनार पावन हांवें ट्रेन धरली. रुळांवयल्यान धांवपी गाडयेच्या आवाजांत, आपल्या पुतान थांपचें म्हूण एका बापायन मारिल्ली ती आर्त साद खंय तरी शेणली.

उत्सवातलो विरोधाभास
दिल्लीतले ते दीस तालीम आनी २६ जानेवारीच्या व्हडल्या सुवाळ्याच्या धांवपळींत कशे गेले तें कळ्ळेंच ना. प्रधानमंत्री कार्यालय आनी राश्ट्रपती भवनातल्या कार्यावळींचें नियोजन करतना, म्हजें मन मात टेलिफोनाच्या वायरक घूसपल्लें आशिल्लें. २९ जानेवारीक उमेदीच्या ह्या वातावरणाक अचानक पूर्णविराम मेळ्ळो. 'गोवा सदन'त निरोप आयलो: "बापायची प्रकृती काळजी करपासारखी आसा."

परेडच्या यशाचो आनंद एका खिणांत गळ्ळो. हांव ट्रेनीत बसलोच आशिल्लों, तितल्यांत गोवा सदनच्या कर्मचाऱ्यांनी म्हाका सोदून भायर काडलो. ताणीं म्हजेखातीर दुसऱ्या दिसा सकाळीं विमानाचें तिकीट राखून दवरिल्लें. म्हाका करपाचे ते कयळे.

परतेची ती सुन्न शांतताय
विमानाचो तो प्रवास—IC 467—खूब रिंतो आनी सुन्न करपी आशिल्लो. योगायोगान, त्या काळांतले आमदार (कै.) शिवदास वेरेकर हेय त्याच विमानान म्हजे वांगडा प्रवास करताले. म्हजें दूख पळोवन ताणीं म्हाका धीर दिलो. विमानतळाचेर देवल्या उपरांत ताणींच म्हाका स्वतःच्या गाडयेंतल्यान तिस्क, फोंडेच्या म्हज्या घरापर्यंत पावयलो. त्या कठीण काळांत ताणीं दाखयले हे मनीसपण (humanity) आजूनय म्हज्या उगडासात आसा.

जेन्ना हांवें घराच्या उंबरठ्यार पांय दवरलो, तेन्ना थंयची शांतताय खंयच्याय परेडच्या आवाजा परस चड कानठळी बसोवपी आशिल्ली. पापा थंय निपचित पडिल्ले. तांच्या शांत तोंडाकडेन पळोवन म्हाका फकत दूखच जालें ना, तर तांच्या निमण्या उतरांचें शल्य मनाक टोचूंक लागलें. म्हाका अशें दिसलें की ते आजूनय म्हजेर रागावले आसात—हांव एक कर्तव्यदक्ष अधिकारी आशिल्लों देखून न्हय, तर तांचो निमणो पड्डो पडटना तांचो हात धरपाखातीर हांव थंय नाशिल्लों देखून.
'घट मनीस' आसपाचें ओझें
आपल्या आवय-बापाच्या नाजूक परिस्थितीक फुडो करपाची ताकद आमच्यांत नासता, देखून आमी जायते फावट तांकां "तुम्ही घट आसात" अशें सांगून सुटतात. आमी नोकरीतल्या 'कर्तव्याक' पयलें स्थान दितात, पूण त्या प्रवासांत सगल्यांत मोलादीक नातें फाटीं उरता.
हांवे देशाच्या राजधानींत म्हज्या राज्याचें प्रतिनिधित्व केलें खरें, पूण ज्या मनश्यान म्हाका घडोयलो, तांकां निमणो निरोप दिवपाची संद हांवें गमायली. आयज प्रजासत्ताक दिनाच्या परेडमधल्या त्या टाळ्यांचो आवाज थंडावला आसतलो, पूण "नको वचूं" म्हणपी बाबांचो तो आवाज आजूनय काळजात घर करून आसा.
ते खरेंच खूब घट आशिल्ले. पूण कितलोय घट मनीस आसलो, तरी ताणें आपलो निमणो निरोप एकल्यान घेवचो न्हय, हेंच सत्य म्हाका उमजलें.

The Silent Pedals of Freedom:

 

The Silent Pedals of Freedom

By John Aguiar

​The rhythm of my life began with the clicking of a bicycle chain. My father, a hardworking man who spent his days collecting money from the city’s bread shops, was my first hero. As an only child, I was the center of his universe—a position that came with immense love, but also the heavy chains of overprotection.

​My earliest memories are of sitting on the dando (crossbar) of his bike, my small hands gripping the handlebars as he steered us through the streets. But even then, I wanted to be the one steering. When his bike sat idle, I would sneak it behind our house, pedaling "monkey-style" under the main bar, my legs barely reaching the pedals. Those secret wobbles were my first taste of a world my parents were too afraid to let me see.

​The Gift of Flight

​The day my father bought me a Raleigh bicycle, my world cracked open. It was the happiest moment of my life. To my parents, it was a way to get to school; to me, it was a vessel for adventure. I remember the crisp night air during Christmas midnight masses, cycling from Ponda to Navelim with Socirto Barreto and Vincent Mendes, the moonlight reflecting off our spokes as we chased the horizon.

​The Great Lie of 1982

​By the time I joined the NCC in college, my thirst for the road had become unquenchable. My friends—Bharat Prabhu, Albert Fernandes, Durgadas Nadkarni, Laximidas Mangueshkar, Govind Desai—and I conceived a plan that was as reckless as it was magnificent: a cycle expedition to Pune.

​But there was a hurdle. Being an only child, my parents would never have permitted such a "risky" endeavor. The college, too, refused to take responsibility. Driven by a desperate need for the experience, I did something I still remember with a mix of guilt and pride: I lied. I told my parents I was heading to a standard NCC camp. Under the guise of official duty, I packed my bags for a journey into the unknown.

​Five Days to a New Life

​We took the Patradevi-Sawantwadi-Amboli route. Every uphill climb was a battle of will; every downhill was a celebration. Without the college's backing, we relied on the kindness of strangers and a letter from SP (Traffic) Kiran Bedi, IPS, which turned police chowkis into our hotels.

​The Struggle and the Shortcut: The steep inclines of the Ghats tested our mettle to the breaking point. There were moments where the grade was so punishing we had to dismount and walk our bikes, our breath coming in ragged gasps. However, we soon noticed heavily loaded trucks wending their way slowly up the winding roads. In a moment of youthful daring, we decided to hitch a ride on their momentum. We would cycle up close and firmly catch hold of the chains hanging from the back of the trucks. It was risky—one wrong move could have been disastrous—but as the engines roared and pulled us upward, we felt a surge of adrenaline that made the difficult ascent feel like flying.

​The Reward: Reaching Pune on December 31, 1982, just as the world prepared for a New Year. We celebrated our survival and our brotherhood at the Bundgarden Police Station.

​The Culture: Meeting Jayantrao Tilak at Kesari, feasting on raw sugarcane from passing tractors, and feeling the sudden weight of being "men of the world" when local journalists interviewed us.

​From Guilt to Glory

​When we returned, the truth came out—not through a confession, but through celebration. The college was so impressed by our grit that they featured our photograph in the college magazine, Vidhya. Seeing my face in print, my parents' fear finally gave way to a quiet, bewildered pride. They realized then that their only son had outgrown the dando.

​That victory fueled our next journey to Mantralaya, Karnataka, passing through Belgaum, Hubli, and Bagalkot. We were no longer boys lying about a camp; we were expeditionists, treated to lunch by cadets in Hubli who looked at us with the same wonder I once had for my father’s bike.

​Reflection

​A bicycle expedition gives you more than just strong legs; it gives you a soul made of iron. It taught me that sometimes, to find your own path, you have to pedal away from the safety of home—even if it means a little deception and hitching a ride on the back of a truck along the way. I started on my father’s crossbar, but I found myself on the open road.

Under the Canvas of Memory: My Days in the Scouts Uniform

 

Under the Canvas of Memory: My Days in the Scouts Uniform

There is a unique nostalgia tied to the scent of canvas tents, the roughness of hemp rope, and the sight of a perfectly tied square lash. For those of us who grew up in the scouting circles of Ponda, these weren't just hobbies—they were the building blocks of our character.
The Making of a Patrol Leader
My journey began at St. Mary’s High School, Ponda, where as the Patrol Leader of the Tiger Patrol, I first donned the proud khaki uniform. Scouting in those days was immersive. I vividly remember the Patrol Leaders’ camp at Sharda English School in Marcela. It was there, under the guidance of Sir Vinayak Narvekar, that the "BP Spirit" song first took root in our hearts. We weren't just learning to pitch tents; we were learning the rhythm of discipline and brotherhood.

A Prelude to Greatness: The Sacorda Camp
One of the most defining chapters was the combined Ponda schools camp at Sacorda. It was a melting pot of talent and future legends. I recall sharing those woods with Durgakumar Navati, Sarita, and Madhavi Sardesai.
But a standout memory remains Pandit Raghunath Phadke. During a cultural program on the final night, he performed "Kunachea khandeavar kunachea oze." Even then, as the notes drifted through the campfire smoke, I remember thinking that I was witnessing a future maestro. History, of course, proved me right.

Lessons in Integration
Back at St. Mary’s, our Scout Master and PT Teacher, Sir Mendes, was the heartbeat of our unit. He didn't just teach us knots; he taught us the soul of the nation. Through songs of national integration and the stirring verses of Vande Mataram, he ensured that we grew up to be citizens, not just scouts.

The Midnight Guest at Betora
However, the most "chilling" memory (in every sense of the word) took place during a camp at Betora. Set near a quiet paddy field, the Tiger Patrol felt particularly prepared. Thanks to Atul Parvatkar, who had brought a sturdy tarpauline, and the company of Sudin Ghanekar, our tent was a fortress against the biting cold.
After a day of treasure hunts and a spirited campfire, I took my turn as the night sentry. When my shift ended, I crawled back into my blanket, exhausted. In the dead of night, I felt a strange, wet sensation and something creeping beside me. Drowsy and assuming it was just the rustle of the camp, I turned over and fell back asleep.
The morning light brought a chilling revelation. As I stirred, a Common Krait—one of the most venomous snakes in the land—slid out from my very own blanket. Sir Mendes and the rest of the scouts rushed in, frozen in a mix of horror and relief. I had spent the night with a silent killer as my "guest," yet I walked away unharmed.
The Legacy of the Scarf
Looking back, those days taught us more than survival skills. They taught us that whether we are facing a cold night at Betora or the challenges of adult life, the lessons of the Tiger Patrol remain. We learned to be prepared, to appreciate the arts, and to respect the silent mysteries of nature.

स्मृतींच्या कॅनव्हासखाली: माझे स्काउट गणवेशातील दिवस

जॉन आगियार

कॅनव्हासच्या तंबूंचा तो विशिष्ट वास, अंबाडीच्या दोराचा खडबडीतपणा आणि अचूक मारलेल्या 'स्क्वेअर लॅश'चे (Square lash) दृश्य... यांच्याशी जोडलेली एक वेगळीच ओढ असते. आमच्यासाठी, जे फोंड्याच्या स्काउटिंग वर्तुळात मोठे झाले, हे केवळ छंद नव्हते—तर ते आमच्या चरित्राचे जडणघडण करणारे पैलू होते.

एका पेट्रोल लीडरची जडणघडण
माझा हा प्रवास फोंड्याच्या सेंट मेरी हायस्कूलमधून सुरू झाला. 'टायगर पेट्रोल'चा (Tiger Patrol) पेट्रोल लीडर म्हणून जेव्हा मी पहिल्यांदा तो अभिमानाचा खाकी गणवेश परिधान केला, तो क्षण आजही स्मरणात आहे. त्याकाळी स्काउटिंगमध्ये आम्ही पूर्णपणे झोकून द्यायचो. माशेल येथील शारदा इंग्लिश स्कूलमध्ये झालेले 'पेट्रोल लीडर्स शिबिर' मला आजही स्पष्ट आठवते. तिथेच सर विनायक नार्वेकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली 'बीपी स्पिरिट' (BP Spirit) हे गीत आमच्या हृदयात रुजले. आम्ही फक्त तंबू ठोकयला शिकत नव्हतो, तर शिस्त आणि बंधुभावाचा ताल शिकत होतो.

साकोर्डा शिबिर: एका महानतेची नांदी
माझ्या आयुष्यातील एक महत्त्वाचे प्रकरण म्हणजे साकोर्डा येथे झालेले फोंडा परिसरातील शाळांचे संयुक्त शिबिर. ते शिबिर म्हणजे प्रतिभेचे माहेरघरच होते. तिथे मला दुर्गाकुमार नवती, सरिता आणि माधवी सरदेसाई यांच्यासारख्या व्यक्तींचा सहवास लाभला.
पण एक आठवण मनात घर करून राहिली आहे, ती म्हणजे पंडित रघुनाथ फडके यांची. शेवटच्या रात्रीच्या सांस्कृतिक कार्यक्रमात त्यांनी "कुणाच्या खांद्यावर कुणाचे ओझे" हे गीत सादर केले. कॅम्पफायरच्या धुरासोबत जेव्हा ते स्वर हवेत तरंगत होते, तेव्हाच मला जाणीव झाली होती की मी एका भावी उस्तादाला ऐकत आहे. पुढे इतिहासाने ते सिद्धच केले.

राष्ट्रीय एकात्मतेचे धडे
सेंट मेरीमध्ये आमचे स्काउट मास्टर आणि पीटी शिक्षक, सर मेंडीस, हे आमच्या युनिटचे प्राण होते. त्यांनी आम्हाला फक्त गाठी मारायला शिकवले नाही, तर राष्ट्राचा आत्मा ओळखायला शिकवले. राष्ट्रीय एकात्मतेची गाणी आणि 'वंदे मातरम'च्या स्फूर्तीदायक ओळींमधून त्यांनी आम्ही केवळ स्काउट न राहता एक सुजाण नागरिक म्हणून घडावे, याची काळजी घेतली.

बेतोडा येथील मध्यरात्रीचा पाहुणा
मात्र, सर्वात अंगावर काटा आणणारी आठवण बेतोडा येथील शिबिरातील आहे. भाताच्या शेताजवळ लागलेल्या या शिबिरात आमची 'टायगर पेट्रोल' जय्यत तयारीत होती. अतुल पर्वतकरने आणलेल्या एका मजबूत ताडपत्रीमुळे आणि सुदिन घाणेकरच्या सोबतीमुळे, आमचा तंबू कडाक्याच्या थंडीतही एखाद्या किल्ल्यासारखा सुरक्षित होता.

दिवसभर 'ट्रेझर हंट' आणि उत्साही कॅम्पफायर झाल्यानंतर, रात्रीच्या पहारेकरी (Night Sentry) म्हणून माझी पाळी आली. ड्युटी संपवून मी थकलेला असल्याने पुन्हा पांघरूणात शिरलो. मध्यरात्री मला काहीतरी ओले आणि थंड स्पर्शल्यासारखे वाटले, तसेच माझ्या शेजारी काहीतरी सरपटत असल्याची जाणीव झाली. अर्धवट झोपेत असल्याने आणि तो छावणीचाच काहीतरी आवाज असावा असा विचार करून, मी कुस बदलली आणि पुन्हा गाढ झोपी गेलो.
सकाळच्या प्रकाशाने मात्र काळजाचा ठोका चुकवला. मी उठत असतानाच, माझ्याच पांघरूणातून एक 'मण्यार' (Common Krait)—देशातील अत्यंत विषारी सापांपैकी एक—बाहेर सरपटत गेला. सर मेंडीस आणि इतर स्काउट्स तिथे धावून आले; सर्वांच्या चेहऱ्यावर भीती आणि सुटकेचा निश्वास यांचे संमिश्र भाव होते. मी एका मूक मारेकऱ्यासोबत रात्र घालवली होती, तरीही मी सुखरूप बचावलो होतो.

स्कार्फचा वारसा
आज मागे वळून पाहताना जाणवते की, त्या दिवसांनी आम्हाला जगण्याच्या कौशल्यापेक्षा बरेच काही शिकवले. बेतोडाची ती थंड रात्र असो किंवा आयुष्यातील आव्हाने, 'टायगर पेट्रोल'ने दिलेले धडे आजही सोबतीला आहेत. आम्ही संकटासाठी तयार राहायला, कलेची कदर करायला आणि निसर्गाच्या गूढ रहस्यांचा आदर करायला शिकलो.

यादिंचो कॅनव्हास: म्हज्या स्काउट गणवेशांतले दीस

लेखक: जॉन आगियार

कॅनव्हासच्या तंबूंचो तो खाशेलो वास, अंबाड्याच्या दोराचो खरखरीतपण आनी अचूक मारिल्ल्या 'स्क्वेअर लॅश'चें (Square lash) दृश्य... हांचे कडेन जोडिल्ली एक वेगळीच ओढ आसता. आमच्या खातीर, जे फोंड्याच्या स्काउटिंग वर्तुळांत व्हडले जाले, हें फकत छंद नासलो—तर तें आमच्या चरित्राची घडण करपी पैलू आशिल्ले.

एका पेट्रोल लीडराची घडण
म्हजो हो प्रवास फोंडेंच्या सेंट मेरी हायस्कूल सावन सुरू जालो. 'टायगर पेट्रोल'चो (Tiger Patrol) पेट्रोल लीडर म्हणून जेन्ना हांवें पयले फावट तो अभिमानाचो खाकी गणवेश घालो, तो खीण आयजूय उगडासांत आसा. त्या काळांत स्काउटिंगांत आमी पूर्णपणान झोकून दिताले. माशेलच्या शारदा इंग्लिश स्कूलांत जाल्लें 'पेट्रोल लीडर्स शिबीर' म्हाका आयजूय स्पश्ट याद आसा. थंयच सर विनायक नार्वेकर हांच्या मार्गदर्शनाखाला 'बीपी स्पिरिट' (BP Spirit) हें गीत आमच्या काळजांत रुजलें. आमी फकत तंबू ठोकपाक शिकनासले, तर शिस्त आनी भावपणाचो ताल शिकताले.

साकोर्डा शिबीर: एका महानतेची नांदी
म्हज्या जिणेंतलो एक म्हत्वाचो वांटो म्हळ्यार साकोर्डा हांगा जाल्लें फोंडा वाठारांतल्या शाळांचें संयुक्त शिबीर. तें शिबीर म्हळ्यार प्रतिभेचें माहेरघरच आशिल्लें. थंय म्हाका दुर्गाकुमार नवती, सरिता आनी माधवी सरदेसाई हांच्या सारक्या व्यक्तींचो सहवास लाभलो.
पुण एक याद मनांत घर करून रांवल्या, ती म्हळ्यार पंडित रघुनाथ फडके हांची. निमण्या रातीं जाल्ल्या संस्कृतीक कार्यावळींत तांणी "कुणाच्या खांद्यावर कुणाचे ओझे" हें गीत सादर केलें. कॅम्पफायराच्या धुवरा वांगडा जेन्ना ते स्वर हवेत घेंवताले, तेन्नाच म्हाका जाणवीक जाल्ली की हांव एका फुडारांतल्या उस्तादाक आयकतां. फुडें इतिहासान तें सिद्धच केलें.

राष्ट्रीय एकात्मतेचे धडे
सेंट मेरींतले आमचे स्काउट मास्टर आनी पीटी शिक्षक, सर मेंडीस, हे आमच्या युनिटाचे प्राण आशिल्ले. तांणी आमकां फकत गांठी मारपाक शिकयलें ना, तर राष्ट्राचो आत्मो वळखपाक शिकयलें. राष्ट्रीय एकात्मतेचीं गितां आमी 'वंदे मातरम'च्या स्फूर्तीदायक ओळींतल्यान तांणी आमी फकत स्काउट उरनासतना एक सुजाण नागरिक म्हणून घडचे, हाची काळजी घेतली.

बेतोडाचो थंडींतलो 'तो' सोयरो
सगळ्यांत अंगाचेर कांटो हाडपी याद म्हळ्यार बेतोडा हांगा जाल्ल्या शिबिरांतली. भाताच्या शेता लागीं जाल्ल्या ह्या शिबिरांत आमची 'टायगर पेट्रोल' पुराय तयारीत आशिल्ली. अतुल पर्वतकरान हाडिल्ल्या एका घट ताडपत्रीक लागून आनी सुदिन घाणेकराच्या सांगाताक लागून, आमचो तंबू कडक थंडींतय एका किल्ल्या सारको सुरक्षित आशिल्लो.
दीसभर 'ट्रेझर हंट' आनी उत्साही कॅम्पफायर जाल्या उपरांत, रातीचो पहारेकरी (Night Sentry) म्हणून म्हजी पाळी आयली. ड्युटी सोंपवून हांव थकिल्लो आशिल्ल्यान परतून पांघरूणांत गेलो. मध्यराती म्हाका कितें तरी ओले आनी थंड लागिल्ले वरी दिसलें, तशेंच म्हज्या शेजरा कितें तरी सरपटटा अशी जाणवीक जाली. अर्दवट न्हिदेंत आशिल्ल्यान आनी तो छावणींतलोच कसलो तरी आवाज आसतलो असो विचार करून, हांवें कुस बदलली आनी परतून गाड न्हिदलो.
सकाळच्या उजवाडान मात काळजाचो ठोको सुटलो. हांव उठलो तेन्नाच, म्हज्याच पांघरूणांतल्यान एक 'कणेर' (Common Krait)—देशांतल्या अत्यंत विषारी सारपां पैकी एक—भायर सरपटत गेलो. सर मेंडीस आनी हेर स्काउट्स थंय धावून आयले; सगळ्यांच्या तोंडाचेर भंय आनी सुटकेचो स्वास अशे दोनूय भाव आशिल्ले. हांव एका मूक मारेकर्या वांगडा रातभर आशिल्लो, तरीय हांव सुरक्षित वाचलो.

स्कार्फचो वारसो
आज फाटीं वळून पळयतना जाणवता की, त्या दिसांनी आमकां जगपाच्या कौशल्या परस खुब कांय शिकयलें. बेतोडाची ती थंड रात आसूं वा जिणेंतलीं आव्हानां, 'टायगर पेट्रोल'ान दिल्ले धडे आयजूय म्हज्या सांगाता आसात. आमी संकटा खातीर तयार रावपाक, कलेची कदर करपाक आनी निसर्गाच्या गुढ रहस्यांचो आदर करपाक शिकले.